ئات گۆشى توغرىسىدا

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم، بىزلەردە ئات گۆشى يەيدىغان كىشىلەر بار، لېكىن شەخسەن ئۆزۈمنىڭ بىلىمسىزلىكىمدىنمۇ قانداق مەن يېمەيمەن. بۇ مەزمۇندا ئانچە – مۇنچە ماتېرىيال كۆرۈپ باقتىم. لېكىن، ھەل قىلالمىدىم. ئۇستازلاردىن سورىساممۇ قايىل بولغىدەك بىرەر جاۋاب چىقمىدى. بىر دوستۇم ياردىمى بىلەن سىلىنى تېپىشقا نېسىپ بولدۇم. مالال كۆرمەي جاۋاب بەرگەن بولسىلا.

يەنە بىر سوئال: ئات گۆشى توغرىسىدا ئىككى خىل قاراش بار ئىكەن، بەزىلەر ھالال دېسە، بەزىلەر ھارام دەيدىكەن. بىلىشىمچە، يۇرتىمىزدا ئات گۆشى ئىستېمال قىلىش ئادەت بولۇپ كەلگەن ۋە ھازىرغىچە مۇتلەق كۆپ كىشىلەر ئارىسىدا ھالال دەپ تونۇلۇپ كېلىنمەكتە. شۇنداق بولغاچقا، تاي گۆشى بەزىدە دورىلىق سۈپىتىدە، بەزىدە قېزا قىلىنىپ قىشتىكى ياخشى يېمەكلىك سۈپىتىدە يېيىلىپ كېلىنمەكتە. بۇ مەسىلە ئۈستىدە چۈشەنچە بەرسەڭلار. ئاللاھ سىلەرگە رەھمەت قىلغاي!

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

دىيارىمىز مۇسۇلمانلىرى قەدىمدىن ھەنەفىي مەزھەپ بويىچە ئەمەل قىلىپ كېلىۋاتقان بولغاچقا، بىزدە ئات گۆشىنى يېيىشنى توغرا تاپمايدىغان ئەھۋال مەۋجۇت. ئەمەلىيەتتە، ھەنەفىي مەزھەپ ئالىملىرىنىڭ كۆزقارىشى ئىچىدە ئات گۆشى ھارام دېگەن قاراش يوق. بەلكى ھارام دېگەن قاراش مالىكىي مەزھەپتىكى بىرقانچە قاراشنىڭ بىرىدۇر.([1])

ئىمام ئەبۇ ھەنىفە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھىدىن ئات گۆشىنى ئېنىق ھارام دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنمىغان، بەلكى ئۇنى ياقتۇرمىغانلىقى ۋە يامان كۆرىدىغانلىقى رىۋايەت قىلىنغان بولۇپ، بۇنى ھەنەفىي مەزھەپ ئالىملىرى مەكروھ، دەپ چۈشەنگەن، لېكىن بۇنىڭ مەكروھ تەنزىيھىي ياكى مەكروھ تەھرىيمىي ئىكەنلىكىدە ئىختىلاپلاشقان. ئىمام ئەبۇ ھەنىفە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھىنىڭ ئىككى شاگىرتى بولسا باشقا كۆپچىلىك ئالىملار بىلەن بىللە ھالال دەپ قارىغان، شۇڭا، ھەنەفىي مەزھەپنىڭ ئۆزىدە ھارام دەيدىغان قاراش يوق، بەلكى ھەنەفىي مەزھەپتە پەتىۋا بېرىلىدىغان قاراش: مەكروھ تەنزىيھىيلىك بىلەن ھالال دېگەن قاراشتۇر.([2])

ئىمام ئەبۇ ھەنىفە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھى ئۇرۇش قورالى بولغان ئاتنى يەپ تۈگىتىۋېتىپ جەڭ قىلغاندا پىيادە قالماسلىق ئۈچۈن يېيىشنى چەكلىگەن بولۇپ، بۇ ئات گۆشىنىڭ ئۆزىنىڭ مەينەت ياكى ھاراملىقىنى بىلدۈرمەيدۇ، باشقا سەۋەبتىن يېيىشنى توغرا تاپمىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

ئومۇمەن، دەلىل جەھەتتىن ئات گۆشى ھالال دېگەن قاراش كۈچلۈك.

ئەبۇ بەكىر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ قىزى ئەسما رەزىيەللاھۇ ئەنھا مۇنداق دېگەن: «بىز پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ زامانىدا بىر ئاتنى بويۇننىڭ تۆۋەن تەرىپىدىن بوغۇزلاپ يېگەن ئىدۇق».([3])

ساھابىلار: بىز رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم دەۋرىدە مۇنداق قىلاتتۇق، دېگەن بولسا، بۇ سۆز ھەدىسشۇناسلارنىڭ كۈچلۈك قارىشىدا، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ھەدىسىگە ئوخشاش ھۆكۈمدە بولىدۇ.([4])

ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ ئوغلى مۇھەممەد رىۋايەت قىلىدۇكى، جابىر ئىبنى ئابدۇللاھ رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما مۇنداق دېگەن: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم خەيبەر غازىتى كۈنى يەرلىك ئېشەك گۆشىنى يېيىشنى چەكلەپ، ئات گۆشىنى يېيىشكە رۇخسەت قىلغان.([5]) لېكىن، بۇخارى رىۋايىتىدە «رۇخسەت قىلغان» دەپ، مۇسلىم رىۋايىتىدە «ئىجازەت بەرگەن» دەپ كەلگەن.

بۇنىڭدا دەسلەپكى چاغلاردا بەزى سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئات گۆشىنى يېيىشنى چەكلىگەن بولسا، كېيىنكى چاغلاردا يېيىشكە رۇخسەت قىلغانلىقىنى ئېنىق.

يەنە بىر رىۋايەتتە: ئەبۇ بەكىر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ قىزى ئەسما رەزىيەللاھۇ ئەنھا مۇنداق دېگەن: «بىز پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ زامانىدا مەدىنىدىكى ۋاقتىمىزدا بىر ئاتنى بوغۇزلاپ يېگەن ئىدۇق».([6])

بۇ ھەدىستىكى: «مەدىنىدىكى ۋاقتىمىزدا» دېگەن ئىبارىمۇ كېيىنكى چاغلاردا رۇخسەت قىلىنغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

يەنە ساھابىلاردىن: ئابدۇللاھ ئىبنى زۇبەير، فەزالە ئىبنى ئۇبەيد، ئەنەس ئىبنى مالىك، ۋە ئەسما بىنتى ئەبى بەكىر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇلاردىن، شۇنداقلا، ئەلقەمە، ئەسۋەد، شۇرەيھ، سەئىيد ئىبنى جۇبەير، ھەسەن بەسرى، ئىبراھىم نەخەئىي ۋە ھەمماد ئىبنى ئەبى سۇلايمان قاتارلىق تابىئىنلاردىن ئات گۆشىنى ھالال دەپ قارىغانلىقى رىۋايەت قىلىنغان.([7])

دېمەك، يۇقىرىقىدەك مۇشۇنداق ئېنىق ھەم سەھىھ دەلىللەرگە ئاساسەن «ئات گۆشى ھالال» دېگەن قاراش كۈچلۈكتۇر.

ئەمدى شۇنى ئېيتىپ قويۇش كېرەككى، ئات گۆشىنى چەكلىگەنلەر ئىچىدە ئىمام ئەۋزائىي، ئەبۇ ئۇبەيد قاتارلىق مۇجتەھىدلارمۇ بار. مالىكىي مەزھەپتىكى بەزى ئالىملارمۇ بار. ساھابىلاردىن ئىبنى ئابباس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇمادىنمۇ چەكلىگەنلىكى ۋە ئاللاھ تائالانىڭ: [يەنە ئاتنى، قېچىرنى، ئېشەكنى مىنىشىڭلار ۋە زىننەت ئۈچۈن ياراتتى. ئاللاھ يەنە سىلەر بىلمەيدىغان نەرسىلەرنىمۇ يارىتىدۇ]([8]) دېگەن ئايەتنى دەلىل قىلغان.([9])

يەنە بۇ گۇرۇپپىدىكى ئالىملار ئات گۆشىنى چەكلەيدىغان سەل ئاجىزراق بەزىبىر ھەدىسلەرنى دەلىل قىلىپ كۆرسىتىپ يا چەكلەش تەرىپىنى ئېغىر باسىدۇ، دەپ قارىغان ياكى دەلىللەر قارىمۇ – قارشى كېلىپ قالدى دەپ قاراپ ئېھتىيات تەرەپتىن مەكروھ دېگەن.

ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

2011 – 4 – 24

——————-
([1]) «الذخيرة»، 4/101.
([2]) «المبسوط»، 11/233 «الهداية»، 4/68 «بدائع الصنائع»، 5/38 «التجريد»، 12/6375 «حاشية ابن عابدين»، 6/305.
([3]) «بۇخارى»، 5519 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 1942 – ھەدىس.
([4]) «فتح الباري»، 9/649 «عمدة القاري»، 5/35.
([5]) «بۇخارى»، 5520 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 1941 – ھەدىس.
([6]) «بۇخارى»، 5511 – ھەدىس.
([7]) «المجموع»، 9/4.
([8]) «نەھل» سۈرىسى، 8 – ئايەت.
([9]) «مصنف ابن أبي شيبة»، 5/120 24318 – نومۇر.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز