ئۆز ئاتا – ئانىلىرىدىن باشقىلارنى دادا، ئانا دەپ چاقىرىش

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم، مەن كىچىكىمدىن باشلاپ ئاتا – ئانىلىرىمنىڭ بىر تۇغقان قېرىنداشلىرىنى دادا، ئانا دەپ چاقىرىپ كۆنگەن. نەچچە كۈن ئالدىدا بىر ئۆلىما كىشى بىزنىڭ ئۆيگە مېھمان بولۇپ كەلگەنتى، ئۇ مېنىڭ دادامنىڭ ئاكىسىنى دادا دەپ چاقىرغانلىقىمنى كۆرۈپ، «دادا» دەپ چاقىرماڭ، پەيغەمبىرىمىز ئۆزىنىڭ دادىسىدىن باشقىلارنى دادا دەپ دەۋا قىلىشتىن توسقان. يەنە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم زەيد ئىسىملىك بىرەيلەننى بېقىۋالغاندا ئۇ زەيد ئىبنى مۇھەممەد دەپ ئاتالغان، كېيىن بىر ئايەت نازىل بولغاندىن كېيىن ئۇنداق ئاتاشنى بىكار قىلغان. ئەبۇ تالىب مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى كىچىكىدىن تارتىپ بېقىپ چوڭ قىلغان بولسىمۇ، پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئۇنى بىرەر قېتىم دادا دەپ چاقىرغانلىقى توغرۇلۇق ھەدىس يوق. بولمىسا، پەيغەمبىرىمىز ھەممىمىزنىڭ ئەخلاق ئۈلگىسى … دېگەندەك نۇرغۇن سۆزلەرنى قىلدى. مېنىڭ بىلىشىمچە، يۇرتىمىزدا بۇنداق ئاتاش خېلى ئومۇملاشقان، شۇڭا، مەن تېخىمۇ يېتەرلىك قانائەت ھاسىل قىلىش ئۈچۈن بۇ سوئالنى ئۆزلىرىدىن سوراپ ئولتۇرۇپتىمەن.

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابىي ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

مەزكۇر ئالىمنىڭ ئېيتقانلىرىنىڭ كۆپ قىسمى ئورۇنلۇق، بىراق تاغىسىنى ياكى ئۇندىن باشقا تۇغقانلىرىنى دادا دەپ چاقىرىش ئۇنى دادام دەپ دەۋا قىلىۋالغانلىق بولمايدۇ. ھامما ئاچىسىنىمۇ «ئانا» دەپ چاقىرسا ئۇنى ئۆز ئانام دەۋالغانلىق بولمايدۇ. بۇنىڭغا ئاساسەن ئاتىسىدىن باشقىلارنى ئىززەتلەش ياكى ھۆرمىتىنى قىلىش يۈزىسىدىن «دادا» ياكى «ئاتا» دەپ چاقىرسا بولۇۋېرىدۇ. ئانىسىدىن باشقىلارنى ئىززەتلەش ياكى ھۆرمىتىنى قىلىش يۈزىسىدىن «ئانا» ياكى «ئاپا» دەپ چاقىرسا بولۇۋېرىدۇ. شۇنداقلا ئۆز ئوغلىدىن باشقىلارنى مېھىر – شەپقەت يۈزىسىدىن «بالام» ياكى «ئوغلۇم» ياكى «قىزىم» دېسىمۇ ھېچگەپ بولمايدۇ. چۈنكى، بۇ يەردە ئۆز بالىسىدىن باشقىنى بالام دەپ دەۋا قىلىۋېلىش مەۋجۇت ئەمەس.

ئەبۇ تەلھە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئەنەس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ ئانىسىنىڭ ئېرى ئىدى. ئەنەس ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېگەن: مەن ئەبۇ تەلھەنىڭ قېشىغا بېرىپ: ئى ئاتا! دېدىم.(1)

ئىمام نەۋەۋى دەيدۇ: «بۇ ھەدىستە مەجاز ئىشلەتسە بولىدىغانلىقىغا دەلىل بار، چۈنكى ئۇ: ئى ئاتا! دېگەن. ئەمەلىيەتتە، ئۇ ئانىسىنىڭ ئېرى».(2)

ئەنەس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ماڭا: «ئى ئوغلۇم» دېگەن. يەنە مۇغىرە ئىبنى شۇئىبە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغىمۇ: «ئى ئوغلۇم» دېگەن.(3)

يەنە ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا سەئد ئىبنى ھىشامغا: «ئى ئوغلۇم» دېگەن.(4)

دېمەك، بۇ ھەقتە چەكلەنگىنى پەقەتلا ئۆز ئاتىسىغا تېنىپ، باشقىلارنى ئۆز ئاتام دەۋېلىشتۇر.

باشقىلارنى ئۆزىگە يېقىن تۇتۇپ چاقىرىش مەقسىتىدە ئاكا، تاغا، ئاتا، ئۇكام، سىڭلىم، ئاچا، بالام، ئوغلۇم، قىزىم دېگەندەك سۆزلەرنى ئىشلىتىشمۇ ئوخشاشلا جائىز، بەلكى ئىمام نەۋەۋى ئېيتقاندەك مۇستەھەپتۇر.

ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

2011. 5. 28

«پەتۋالار مەجمۇئەسى»، 1 – توم، 5 – نومۇرلۇق پەتۋا.

—————————–

1. «مۇسلىم»، 2040 – ھەدىس.
2. «شرح صحيح مسلم»، 13/223.
3. «مۇسلىم»، «ئۆز ئوغلىدىن باشقىغا »ئى ئوغلۇم» دېسە جائىز بولىدىغانلىقى ۋە مېھىر – شەپقەت جەھەتتىن ئۇنداق دېيىشنىڭ مۇستەھەبلىكى» دېگەن باب 2151 – 2152 – ھەدىس.
4. «مۇسلىم»، 746 – ھەدىس.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ.