يامغۇر تىلەش ۋە ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك ئەھكاملار

يامغۇر تىلەش ۋە ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك ئەھكاملار

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

لۇغەت مەنىسى: سۇغۇرۇشنى تەلەپ قىلىش.

ئىستىلاھ مەنىسى: قۇرغاقچىلىق سەۋەبلىك سۇغا موھتاج بولغاندا ئاللاھتىن يامغۇر تەلەپ قىلىش.

مەلۇمكى، قۇرغاقچىلىق بولغاندا يامغۇر ياغدۇرۇش ئىنسان قولىدىن كەلمەيدىغان بىر ئىش، ئۇ پەقەت ھەممىگە قادىر بولغان ئاللاھنىڭ قولىدىنلا كېلىدۇ. شۇڭا، يامغۇرنى قۇدرەت ئىگىسى بولغان ئاللاھتىن تەلەپ قىلىش ئارقىلىق قىيىن ئەھۋالدىن قۇتۇلۇش يولغا قويۇلغان.

ئىستىسقا قۇرئان كەرىمدىكى نۇھ سۈرىسىنىڭ 10 – 12 – ئايەتلىرى ۋە بارلىق مۇسۇلمانلارنىڭ بىردەك ئىتتىپاقى بىلەن ئىسپاتلانغاندۇر. ئۇنىڭ ھۆكمى تەكىتلەنگەن سۈننەت بولۇپ، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم تاشلىماي قىلغان ۋە ئۇندىن كېيىن ساھابىلىرى ۋە بارلىق مۇسۇلمانلار قىلغان.

فەقىھلەرنىڭ بەزىسى: «ئىستىسقا پەقەت دۇئا بىلەن بولىدۇ» دېگەن، يەنە بەزىلەر: «ناماز بىلەن بىللە دۇئا قىلىدۇ» دېگەن، يەنە بەزىلەر: «ناماز بىلەن دۇئا قىلىدۇ ھەمدە خۇتبە ئوقۇيدۇ» دېگەن. بۇ ئەھۋاللارنىڭ ھەممىسى پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن رىۋايەت قىلىنغان.

خۇتبىنى نامازدىن ئىلگىرى ئوقۇسىمۇ، كېيىن ئوقۇسىمۇ بولىدۇ، ئىككىگە بۆلۈپ قىلسىمۇ بولىدۇ. خۇتبىدە ئاللاھتائالاغا ھەمدۇسانا، تەكبىر ۋە ئىستىغپارنى كۆپ ئېيتىدۇ، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە دۇرۇت ئوقۇيدۇ، كېيىن دۇئا قىلغاندا قىبلە تەرەپكە قاراپ، قولىنى كۆتۈرۈپ دۇئا قىلىپ ئاللاھقا يېلىنىدۇ. دۇئانىڭ بىر قىسمىنى ئىچىدە، بىر قىسمىنى ئۈنلۈك قىلىدۇ.

نامازنى ئادەتتىكى نامازدەك ئىككى رەكئەت ئوقۇسىمۇ بولىدۇ ياكى ھېيت نامىزىدەك بىرىنچى رەكئەتتە يەتتە تەكبىر، ئىككىنچى رەكئەتتە بەش تەكبىر بىلەن ئوقۇسىمۇ بولىدۇ. نامازدا خالىغان ئايەتلەرنى ئوقۇسا بولىدۇ، ئايەتلەرنى ئۈنلۈك ئوقۇيدۇ.

ئىستىسقا نامىزىنى ھەركىم ئۆز ئالدىغا يالغۇز ئوقۇسىمۇ بولىدۇ، جامائەت بىلەن ئوقۇسىمۇ بولىدۇ. ناماز بىلەن ئىستىسقا قىلىش ناماز ئوقۇش مەكرۇھ بولغان چاغلاردىن باشقا ھەرقانداق ۋاقىتتا بولۇۋېرىدۇ. ئەمما، پەقەت دۇئا بىلەن ئىستىسقا قىلىش بولسا ھەرۋاقىتتا جائىزدۇر.

ئىستىسقاغا تەقۋادار، سالىھ كىشىلەرنى ئېلىپ چىقىپ، شۇلارنىڭ ئىسمىنى ئاتاپ ئاللاھقا يېلىنسا بولىدۇ. چۈنكى، ساھابىلەر شۇنداق قىلغان. ئىستىسقا شەھەر سىرتىدىكى ئوچۇق يەرگە چىقىپ ئوقۇلىدۇ، مەسجىدتىمۇ ئوقۇلىدۇ.

ئىستىسقادىن بۇرۇن ئىمام بىر كۈننى توختىتىپ كىشىلەرگە ئىستىسقاغا چىقىش ھەققىدە ۋەز – نەسىھەت قىلىدۇ، ئۇلارنى گۇناھلاردىن تەۋبە قىلىشقا، باشقىلارنىڭ ھەققىنى قايتۇرۇشقا، سەدىقە – ئېھسان قىلىشقا، ئۆز ئارا ئاداۋەتنى تۈگىتىشكە، تائەت – ئىبادەتكە يۈزلىنىشكە، ئۈچ كۈن روزا تۇتۇشقا بۇيرۇيدۇ. چۈنكى، ئاسىيلىق قۇرغاقچىلىقنىڭ، تائەت – ئىبادەت بەرىكەتنىڭ سەۋەبىدۇر.

كىشى ئىستىسقاغا چىققاندا چىشىنى چوتكىلاپ، يۇيۇنۇپ چىقىشى، يېڭى كىيىم كىيمەي، ئادەتتىكى كىيىمى بىلەن چىقىشى، ئۆزىنى تۆۋەن تۇتۇپ پىيادە مېڭىشى، ئاللاھتىن قورققان ۋە ئاللاھقا يېلىنغان ھالدا چىقىشى مۇستەھەپتۇر.

ئىستىسقاغا ياشانغان بوۋاي – مومايلارنى، سەبىي بالىلارنى، ئاجىز بىچارىلەرنى ۋە مال – ئۇلاغلارنى ئېلىپ چىقسا ياخشى بولىدۇ، چۈنكى ئاللاھ شۇلارنى دەپ بولسىمۇ يامغۇر ياغدۇرۇشى مۇمكىن. بەزى ئالىملار: «ئىستىسقاغا مۇسۇلمانلاردىن باشقىلار چىقمايدۇ» دېسە، يەنە بەزىلەر: «ئۇلارنىڭ چىقىشى مەكرۇھ، چىقىپ قالسا توسۇشقا بولمايدۇ» دېگەن.

كۆپلىگەن ئالىملار قۇرغاقچىلىقنىڭ مولچىلىققا ئايلىنىشىنى ئۈمىد قىلىپ: «ئىستىسقادا كىيىمىنىڭ ئۈستىنى ئاستىغا، ئاستىنى ئۈستىگە، ياكى ئىچىنى تېشىغا، تېشىنى ئىچىگە ۋە ياكى ئالدىنى ئارقىغا، ئارقىنى ئالدىغا قىلىپ ئۆرۈش مۇستەھەپ» دېگەن. ئۇلارنىڭ بەزىلىرى: «كىيىمنى قىبلىگە قاراپ دۇئا قىلغاندا ئۆرۈيدۇ» دېسە، يەنە بەزىلەر: «خۇتبىدە ئۆرۈيدۇ» دېگەن.

ئىستىسقا نامىزى ئوقۇۋاتقان چاغدا يامغۇر يېغىشقا باشلىسا، نامازنى ئوقۇۋېتىپ، ئاللاھتائالاغا شۈكۈر ئېيتىپ قايتسا بولىدۇ. ناماز ئوقۇشتىن بۇرۇن يامغۇر يېغىپ قالسا، ناماز ئوقۇمايلا ئاللاھتائالاغا ھەمدۇسانا ئېيتىپ قايتىدۇ.

ئىستىسقا قىلغاندىن كېيىن يامغۇر ياغمىسا، ئىستىسقانى قايتا تەكرارلايدۇ، دۇئادا قاتتىق يېلىنىدۇ. ئالىملاردىن بەزىلەر: «ئىستىسقا ئۈچ كۈندىن ئارتۇق تەكرارلانمايدۇ» دېسە، يەنە باشقىلار: «تاكى يامغۇر ياغقىچە تەكرارلىنىدۇ» دېگەن.

ئىستىسقادا پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن كەلگىنىدەك: «ئى ئاللاھ! بەندىلىرىڭنى ۋە چارۋىلىرىڭنى سۇغارغىن، رەھمىتىڭنى يايغىن، ئۆلۈك زېمىنىڭنى تىرىلدۈرگىن»، «ئى ئاللاھ! بىزگە ئازاب ۋە ئاپەت يامغۇرى ئەمەس، رەھمەت يامغۇرى ياغدۇرغىن، ئۆيلىرىمىزگە ئەمەس، باغ – ئېتىزلىرىمىزغا ۋە ئەتراپىمىزغا ياغدۇرغىن»، «ئى ئاللاھ! بىزنى قۇرغاقچىلىقتىن قۇتقۇزىدىغان، زىيان ئۇرمايدىغان يامغۇر بىلەن سۇغارغىن، بىزنى ئۈمىدسىزلەردىن قىلمىغىن. ئى ئاللاھ! بەندىلەر، مال – چارۋىلار، يېزا – قىشلاقلار قىيىن ئەھۋالدا قالدى، دەردىمىزنى ساڭىلا تۆكىمىز، ئى ئاللاھ! بىزنى ئاسماننىڭ بەرىكىتىدىن سۇغارغىن، زېمىننىڭ بەرىكىتىدىن زىرائەتلىرىمىزنى ئۆستۈرۈپ بەرگىن. ئى ئاللاھ! بىزدىن ئاچ – يالىڭاچلىق ۋە بالايى – ئاپەتلەرنى كۆتۈرۈۋەتكىن، ئۇنى سەندىن باشقىسى كۆتۈرۈۋېتەلمەيدۇ. ئى ئاللاھ! سەندىن گۇناھلىرىمىزنى كەچۈرۈۋېتىشىڭنى سورايمىز، سەن ھەقىقەتەن مەغپىرەت قىلغۇچىسەن، بىزنى كەچۈرگىن، مول يامغۇر ياغدۇرۇپ بەرگىن» دەپ دۇئا قىلىدۇ ياكى ئۆزى بىلگەنچە مۇشۇنداق مەزمۇندا دۇئا قىلسا بولىدۇ. دۇئانىڭ ئالدىدا، ئارىسىدا ۋە ئاخىرىدا كۆپلەپ ئىستىغپار ئېيتىدۇ.

ئىستىسقادىن كېيىن يامغۇر كۆپ يېغىپ زىيان بولسا، يامغۇرنىڭ توختىشى ئۈچۈن دۇئا قىلسا بولىدۇ. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم جۈمە كۈنى ئۆرە تۇرۇپ خۇتبە سۆزلەۋاتقاندا، بىر ئادەم ئۆمەرنىڭ قەرزىگە ھېسابلاپ سېتىلغان ئۆيى تەرەپتىكى ئىشىكتىن كىرىپ، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە قاراپ: «ئى رەسۇلۇللاھ! مال – ۋارانلار ھالاك بولۇپ كەتتى، ئۇلاغلار ئاجىزلاپ، سەپەر قىلالماس بولۇپ قالدى، ئاللاھقا دۇئا قىلغان بولسىلا، بىزگە يامغۇر ياغدۇرۇپ بەرسە» دېگەن ئىدى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئىككى قولىنى كۆتۈرۈپ: «ئى ئاللاھ! بىزنى سۇغارغىن. ئى ئاللاھ! بىزنى سۇغارغىن. ئى ئاللاھ! بىزنى سۇغارغىن» دەپ دۇئا قىلدى. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، (رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم دۇئا قىلغان چاغدا) بىز ئاسماندا بىرەر پارچە بۇلۇت ياكى تۇتۇقلۇقنىمۇ كۆرمىگەن ئىدۇق، بىز بىلەن سەلئى تېغىنىڭ ئارىلىقىدا (بۇلۇتنى كۆرۈشكە توسالغۇ بولىدىغان) ئۆي – ئىمارەتلەرمۇ يوق ئىدى، تاغنىڭ كەينىدىن قالقانغا ئوخشاش چوڭ بۇلۇت چىقىپ، ئاسماننىڭ ئوتتۇرىسىغا كەلگەندە تارقىلىپ، يامغۇر قۇيۇۋەتتى. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، بىز ئالتە كۈن قۇياشنى كۆرمىدۇق. كېيىنكى جۈمەدە رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئۆرە تۇرۇپ خۇتبە سۆزلەۋاتقاندا، بىر ئادەم ئاشۇ ئىشىكتىن كىرىپ رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە قاراپ: «يا رەسۇلۇللاھ! (سۇنىڭ دەستىدىن) مال – ۋارانلار ھالاك بولۇپ، يوللار بۇزۇلۇپ كەتتى. ئاللاھقا دۇئا قىلغان بولسىلا، يامغۇرنى توختاتقان بولسا» دېۋىدى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم قولىنى كۆتۈرۈپ: «ئى ئاللاھ! ئۈستىمىزگە ئەمەس، ئەتراپلىرىمىزغا ياغدۇرۇپ بەرگىن. ئى ئاللاھ! تۆپىلىكلەرگە، دۆڭلەرگە، ۋادى تۈزلەڭلىكلىرىگە ۋە يايلاقلارغا چۈشۈرۈپ بەرگىن» دەپ دۇئا قىلغان ئىدى، يامغۇر توختاپ ھاۋا ئېچىلدى. بىز چىقىپ كۈن نۇرى ئاستىدا ماڭدۇق. شەرىيك مۇنداق دەيدۇ: «مەن ئەنەس ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن: ‹ئىككىنچى قېتىم كەلگەن ئادەم ئاۋۋالقى قېتىم كەلگەن ئادەم شۇمۇ؟› دەپ سورىسام، ئۇ: ‹بىلمەيمەن› دېدى([1]).

 

ھىجرىيە 1430 – يىلى، سەپەرنىڭ 10 – كۈنى

مىلادىيە 2009 – يىلى 5 – فېۋرال
——————————
([1]) «سەھىھۇل بۇخارى»، 1014 – ھەدىس.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز