ئىپتاردا ۋە سوھۇردا قىلىنىدىغان ئۇيغۇرچە دۇئا

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم، ئىپتاردا ۋە سوھۇردا قىلىنىدىغان ئۇيغۇرچە دۇئانى دەپ بەرگەن بولسىلا، رەھمەت ئاللاھ رازى بولسۇن.

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانالار جانابى ئاللاھقا بولسۇن، دۇرۇد ۋە سالاملار پەيغەمبىرىمىزگە، ئۇ زاتنىڭ ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا، ئەسھابلىرىغا ۋە ئۇ زاتقا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە بولسۇن!

ئىپتار قىلىشتىن بۇرۇن (شۇنداقلا كۈن بويى) دۇئا قىلىش مۇستەھەبتۇر. چۈنكى، روزا تۇتقۇچىنىڭ دۇئاسى ئىجابەت بولىدىغان دۇئالاردىندۇر. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «چوقۇمكى، روزىدارنىڭ ئىپتار قىلغاندا رەت قىلىنمايدىغان بىر دۇئاسى بولىدۇ»(¹) دېگەن.

بۇ ھەدىستىكى «ئىپتار قىلغاندا» دېگەن ئىبارە «ئىپتار قىلىشتىن بۇرۇن» دېگەننىمۇ، «ئىپتار قىلىپ بولغاندىن كېيىن» دېگەننىمۇ بىلدۈرىدۇ. شۇڭا، ھەر ئىككى ۋاقىت دۇئا قىلىدىغان ۋاقىتتۇر.

پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئۈچ كىشىنىڭ دۇئاسى قۇرۇق قايتۇرۇلمايدۇ: روزىدارنىڭ )ئىپتار قىلغۇچە بولغان ئارىلىقتا(، ئادالەتلىك ھاكىمنىڭ ۋە زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىنىڭ»(²) دېگەن.

بۇ ھەدىستىكى «ئىپتار قىلغۇچە» دېگەن ئىبارە ئىپتار قىلىشتىن بۇرۇنقى چاغنى، بەلكى پۈتۈن كۈندۈزنى كۆرسىتىدۇ. ئىمام نەۋەۋىي دەيدۇكى: «بۇ ئىبارە روزىدارنىڭ دۇئاسىنىڭ كۈندۈزنىڭ دەسلىپىدىن ئاخىرىغىچە مۇستەھەبلىكىنى تەقەززا قىلىدۇ. چۈنكى، ئۇ شۇ جەريان مابەينىدە ›روزىدار‹ دەپ ئاتىلىدۇ»(³).

ئىپتار قىلغاندا، ئۆزى بىلگەن مەزمۇنى ياخشى دۇئالارنى قىلسىمۇ بولىدۇ. ئۆزىگە، بالىچاقىلىرىغا، ئاتا – ئانىسىغا، دوست – يارەنلىرىگە ھەتتا بارلىق مۇسۇلمانلارغا دۇئا قىلسا تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ. ئەڭ ياخشىسى پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ۋە ساھابەلەر قىلغان تۆۋەندىكى مەزمۇنى مول دۇئالارنى قىلىشتۇر:

پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دۇئا قىلغان: «ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتْ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ / ئۇسسۇزلۇق تۈگەپ، تومۇرلار نەملىنىپ، روزا تۇتقاننىڭ ئەجرى يېزىلدى، ئىنشائاللاھ»(⁴). بۇنىڭ ئىپتار قىلىپ بولغاندا قىلىنغان دۇئالىقى ئېنىق.

ھەزرىتى ئابدۇللاھ ئىبنى ئەمر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما بالىلىرىنى توپلاپ مۇنداق دۇئا قىلغان: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ أَنْ تَغْفِرَ لِي / ئى ئاللاھ! سېنىڭ ھەممە نەرسىنى قاپلىغان كەڭ رەھمىتىڭ بىلەن مېنىڭ گۇناھلىرىمنى مەغپىرەت قىلىشىڭنى سورايمەن!»(⁵).

«اللَّهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ / ئى ئاللاھ! سەن ئۈچۈنلا روزا تۇتتۇم، سېنىڭ بەرگەن رىزقىڭ بىلەن ئىپتار قىلدىم»(⁶).

ئەمما، سوھۇرلۇقتا مۇئەييەن بىر دۇئا يوق. خاھلىغانچە دۇئا قىلسا، ئىستىغفار ئېيتسا ۋە پەيغەمبىرىمىزگە دۇرۇد ئېيتسا ياخشى.

رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم دېدىكى: «رەببىمىز تەبارەكە ۋەتائالا ھەر كېچىسى كېچىنىڭ ئاخىرقى ئۈچتىن بىرى قالغاندا، دۇنيا ئاسمىنىغا چۈشۈپ: ‹كىم ماڭا دۇئا قىلىدۇ؟ ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلاي، كىم مەندىن تىلەيدۇ؟ ئۇنىڭغا (تىلىكىنى) بېرەي ۋە كىم مەندىن مەغپىرەت تىلەيدۇ؟ ئۇنى مەغپىرەت قىلاي› دەيدۇ»(⁷).

ئىستىغفارنىڭ ئەڭ كاتتىسنى ئوقۇسا تېخىمۇ ياخشى: «اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ / ئى ئاللاھ! سەن مېنىڭ رەببىمسەن، سەندىن ئۆزگە ھەق ئىلاھ يوق، سەن مېنى ياراتتىڭ، مەن سېنىڭ بەندەڭمەن، مەن ساڭا بەرگەن ئەھدەم بىلەن ۋەدەمدە كۈچۈمنىڭ يېتىشىچە چىڭ تۇرماقتىمەن، قىلمىشلىرىمنىڭ شەررىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن سەندىن پاناھلىق تىلەيمەن، ماڭا بەرگەن نېئمەتلىرىڭنى ئېتىراپ قىلىمەن، گۇناھلىرىمنى ئىقرار قىلىمەن. مېنى مەغپىرەت قىلغىن، چۈنكى گۇناھلارنى پەقەت سەنلا مەغپىرەت قىلىسەن»(⁸).

يەنە بۇ دۇئانى قىلسىمۇ بولىدۇ: «اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِي الَّذِي هُوَ عِصْمَةُ أَمْرِي وَأَصْلِحْ لِي دُنْيَايَ الَّتِي فِيهَا مَعَاشِي وَأَصْلِحْ لِي آخِرَتِي الَّتِي فِيهَا مَعَادِي وَاجْعَلْ الْحَيَاةَ زِيَادَةً لِي فِي كُلِّ خَيْرٍ وَاجْعَلْ الْمَوْتَ رَاحَةً لِي مِنْ كُلِّ شَرٍّ / ئى ئاللاھ! پۈتۈن ئىشلىرىمنىڭ ھىمايىچىسى بولغان دىيانىتىمنى ئىسلاھ قىلغىن؛ ياشىشىم ئۈچۈن كېرەك بولغان دۇنيالىقىمنى تۈزەتكىن؛ بارار جايىم بولغان ئاخىرىتىمنى ياخشى قىلغىن، ھاياتىمدا ياخشى ئىشلارنى كۆپ قىلىشقا مۇۋەپپەق قىلغىن؛ ئۆلۈم ئارقىلىق مېنى دۇنيانىڭ پۈتكۈل يامانلىقلىرىدىن خاتىرجەم قىلغىن!»(⁹)

ئۇبەي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىدۇكى: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم كېچىنىڭ ئۈچتىن بىرى ئۆتسە، ئورنىدىن تۇرۇپ: ‹ئى ئىنسانلار! ئاللاھنى كۆپ ياد ئېتىڭلار! بىرىنچى سۇر چېلىنىدىغان ۋاقىت يېقىنلىشىپ قالدى. ئۇنىڭغا ئەگىشىپ ئىككىنچى سۇر كېلىدۇ، ئۆلۈم دەھشەت بىلەن كېلىدۇ› دەيتتى. مەن:

— ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! مەن سىلىگە كۆپ دۇرۇد ئېيتاي دەيمەن، دۇئايىمنىڭ قانچىلىكىنى سىلىنىڭ دۇرۇدلىرىغا ئايرىسام بولۇر؟ — دېگەنىدىم، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم:

— خاھلىغىنىڭچە، — دېدى. مەن:

— تۆتتىن بىرىنى قىلايمۇ؟ — دېسەم، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم:

— خاھلىغىنىڭچە، — دېدى. مەن:

— يېرىمىنى قىلايمۇ؟ — دېسەم، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم:

— خاھلىغىنىڭچە، — دېدى. مەن:

— ئۈچتىن ئىككىسىنى قىلايمۇ؟ — دېسەم، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم يەنە:

— خاھلىغىنىڭچە قىلغىن، ئەگەر كۆپ قىلساڭ ئۆزۈڭ ئۈچۈن ياخشى، — دېدى. مەن:

— بارلىق دۇئالىرىمنى سىلىگە دۇرۇد ئوقۇشقا قاراتسامچۇ؟ — دېدىم، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم:

— ئۇ چاغدا غەم – قايغۇڭنىڭ كۆتۈرۈلۈشىگە كۇپايە قىلىدۇ، گۇناھلىرىڭ مەغپىرەت قىلىنىدۇ، — دېدى(¹⁰).

قەدر كېچىسى رامازاننىڭ ئاخىرقى ئونىدا بولۇش ئېھتىماللىقى چوڭ، بۇ كېچىلەردە «اللهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ، فَاعْفُ عَنّا / ئى ئاللاھ! سەن ئەپۇ قىلغۇچىسەن، ئەپۇنى سۆيىسەن. شۇڭا، بىزنى ئەپۇ قىلىۋەتكەيسەن»(¹¹) دەپ دۇئا قىلىش ئەۋزەل بولغاچقا، رامازان كېچىلىرىدە شۇنداقلا سوھۇرلۇق يېگەندىن كېيىن شۇ دۇئانى قىلسا ياخشى.

يەنە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم تەھەججۈد نامىزى ئوقۇش ئۈچۈن ئويغانغاندا قىلغان مۇنۇ دۇئانى ئوقۇسىمۇ ياخشى: «اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ قَيِّمُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، وَلَكَ الْحَمْدُ، لَكَ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ ،وَلَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ الْحَقُّ، وَوَعْدُكَ الْحَقُّ، وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ، وَقَوْلُكَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةُ حَقٌّ، وَالنَّارُ حَقٌّ، وَالنَّبِيُّونَ حَقٌّ، وَمُحَمَّدٌ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَقٌّ، وَالسَّاعَةُ حَقٌّ، اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ، وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ، وَبِكَ خَاصَمْتُ، وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ، فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ / ئى ئاللاھ! بارلىق ھەمدۇسانا ساڭىلا خاستۇر، سەن ئاسمان – زېمىننى ۋە بارلىق مەخلۇقاتنى ئۆز قۇدرىتىڭ بىلەن تۇرغۇزغۇچىدۇرسەن؛ بارلىق ھەمدۇسانا ساڭىلا خاستۇر، ئاسمان – زېمىن ۋە جىمى مەخلۇقاتنىڭ ئىگىدارچىلىقى سېنىڭ ئىلكىڭدىدۇر؛ بارلىق ھەمدۇسانا ساڭىلا خاستۇر، سەن ئاسمان – زېمىننى يورۇتقۇچىسەن؛ بارلىق ھەمدۇسانا ساڭىلا خاستۇر، سەن ھەقتۇرسەن، ۋەدەڭ ھەقتۇر، ساڭا ئۇچرىشىش ھەقتۇر، سۆزۈڭ ھەقتۇر، جەننەت ھەقتۇر، دوزاخ ھەقتۇر، پەيغەمبەرلەر ھەقتۇر، مۇھەممەد رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ھەقتۇر، قىيامەت ھەقتۇر. ئى ئاللاھ! ساڭىلا بويسۇندۇم، ساڭىلا ئىشەندىم، ساڭىلا تەۋەككۈل قىلدىم، ساڭىلا قايتتىم؛ سەن بەرگەن ھۆججەت بىلەنلا دەۋالاشتىم، تېنىپ تۇرۇۋالغانلارنى ھۆكمىڭگە تاپشۇردۇم، شۇڭا مېنىڭ ئىلگىرى ۋە كېيىن قىلغان گۇناھلىرىمنى، يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا گۇناھلىرىمنى مەغپىرەت قىلغىن؛ سەن (خاھلىغان بەندىلىرىڭنى) ئالدىدا قىلغۇچىسەن، سەن (خاھلىغان بەندىلىرىڭنى) كەينىدە قىلغۇچىسەن، سەندىن ئۆزگە ئىلاھ يوقتۇر». يەنە بىر رىۋايەتتە: «وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّى، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّر،ُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ / سەن مەندىنمۇ بەكرەك بىلىدىغان قىلمىشلىرىمنى مەغپىرەت قىلغىن، سەن ئىلگىرى قىلغۇچى ۋە كېچىكتۈرگۈچىسەن، سەندىن باشقا ھەقىقىي ئىلاھ يوقتۇر، دەيتتى» دېيىلگەن(¹²).

ۋەللاھۇ ئەئلەم بىسسەۋاب / توغرىسىنى ئاللاھ بىلۇر.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

ھ. 1443، 2 – رامازان / م. 2022، 3 – ئاپرېل

1. ئىبنى ماجە (1753). بۇسىيرىي («مىسباھۇززۇجاجە»، 636): «سەھىھ لىغەيرىھى» دېگەن.
2. تىرمىزىي (3598). تىرمىزىي ۋە ئىبنى ھەجەر «ھەسەن» دېگەن.
3. نەۋەۋىي: «ئەلمەجمۇﺋ»، 6 – ج، 396 – بەت.
4. ئەبۇ داۋۇد (2357). ئالبانىي: «ھەسەن» دېگەن.
5. ئىبنى ماجە (1753). ئىبنى ھەجەر: «ھەسەن» دېگەن.
6. ئەبۇ داۋۇد (2358). ئابدۇلقادىر ئارنائۇت (نەۋەۋىينىڭ «ئەلئەزكار» نەشرى، 190 – بەت): «بۇ مۇرسەل ھەدىس بولۇپ، ئۇنى كۈچلەندۈرىدىغان باشقا رىۋايەتلەر بار» دېگەن.
7. بىرلىككە كېلىنگەن: بۇخارىي (1145)؛ مۇسلىم (758).
8. بۇخارىي (6306).
9. مۇسلىم (2720).
10. تىرمىزىي (2457). «ھەسەن، سەھىھ» دېگەن.
11. ئەھمەد (25423). شۇئەيب ئەلئەرنائۇت: «سەھىھ» دېگەن.
12. بىرلىككە كېلىنگەن: بۇخارىي (1120)؛ مۇسلىم (769).

ئاۋازلىق نۇسخىسى: