ئەرلەرنىڭ قىزىل مايكا كىيىشى

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم، ئۇستاز! ھازىر بازارلاردا ئەرلەرنىڭ قىزىل مايكىلىرى بەك كۆپ، كىيىدىغانلارمۇ خېلى بار. مەن «ئەرلەرنىڭ قىزىل كىيىم كىيىشى مەكروھ تەنزىيھىي» دەپ ئاڭلىغان. يەنە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قىزىل تون كىيگەنلىكى توغرىسىدىمۇ ھەدىس بار ئىكەن. مېنىڭ سورىماقچى بولغىنىم ئەرلەر قىزىل كىيىم كىيىشكە بولامدۇ؟

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

ئىنسانغا پەقەت تۆۋەندىكى كىيىملەرنى كىيىش چەكلىنىدۇ:

1 – ئەرلەر ئاياللارغا، ئاياللار ئەرلەرگە ياكى ھەر ئىككى جىنستىكىلەر كافىرلارغا ئوخشىۋالىدىغان كىيىملەر.

2 – ئەرلەر ئۈچۈن يىپەك كىيىم.

3 – نېپىز ياكى تار كىيىم.

4 – شۆھرەتكە سەۋەب بولىدىغان ئادەتتە، ھېچكىم كىيىپ باقمايدىغان كىيىم.

5 – تەكەببۇرلۇق قىلىپ كىيىدىغان كىيىملەر.

رەڭ مەسىلىسىگە كەلسەك، ئالىملار ئاق ياكى يېشىل كىيىمنى مۇستەھەپ دەپ قارايدۇ. قىزىل بىلەن باشقا رەڭ ئارىلاشقان كىيىمنى ھەممەيلەن چەكلىمەيدۇ. بىراق، باشقا رەڭ ئارىلاشمىغان قىپقىزىل كىيىمنى كىيىش مەسىلىسىدە قاراشلىرى ئوخشاش ئەمەس. بەزى ئالىملار بۇ ھەقتىكى قاراشلارنى يەتتە ياكى سەككىزگە يەتكۈزگەن بولسىمۇ، ئاساسلىق قاراش ئىككى دېيىشكە بولىدۇ.

ھەنەفىي مەزھەپ بىلەن ھەنبەلىي مەزھەپ ئالىملىرى قىزىل كىيىم كىيىشنى مەكروھ دەپ قارىغان بولۇپ، بۇلار رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ قىزىل كىيىم كىيگەن توغرىسىدىكى سەھىھ ھەدىسلەر بىلەن قىزىل كىيىم كىيىشتىن چەكلىگەن ھەدىسلەرنىڭ ھەممىنى بىللە تۇتۇپ مېڭىش ئۈچۈن يا مۇباھ، يا ھارام دېمەي ئوتتۇرىسىدا مەكروھ دەپ مۇۋاپىقلاشتۇرغان.([1])

لېكىن، چەكلىگەن ھەدىسلەرنى بىر – بىرلەپ تەكشۈرۈپ ھەدىسشۇناسلارنىڭ باھاسىغا قارايدىغان بولساق، بىرىمۇ سەھىھ ھەدىس چىقمايدۇ، ھەممىسى ئاجىز. ھەدىسلەرنىڭ دەرىجىسى ئوخشاشمىغان ئەھۋالدا سەھىھنى ئېلىپ ئاجىزنى قويۇش ئارقىلىق تەرجىھ قىلىش مۇئەييەنلىشىدۇ، چۈنكى ئاجىز ھەدىس سەھىھ ھەدىسكە زىت كەلگەن ئەھۋالدا پۇت تىرەپ تۇرالمايدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە چەكلىگەن ھەدىسلەرنى باشقىچە تەۋىل قىلىشمۇ مۇمكىن.

يەنە بەزى ئالىملار باشقا رەڭ ئارىلاشمىغان قىپقىزىل كىيىمنى كىيىشنى مۇباھ دەپ قارىغان بولۇپ، بۇلار بۇ ھەقتە كەلگەن مۇباھلىقنى بىلدۈرىدىغان سەھىھ ھەدىسلەرگە تايىنىپ، بۇنىڭغا زىت كېلىدىغان، چەكلىگەن ھەدىسلەر ئاجىز بولغاچقا، ئۇنى ئالمىغان.([2])

ئەبۇ ئىسھاق رىۋايەت قىلىدۇكى، بەرا ئىبنى ئازىب رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما مۇنداق دېگەن: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئارا بوي، كەڭ يەلكىلىك زات بولۇپ، چاچلىرى قۇلىقىنىڭ يۇمشىقىغا چۈشۈپ تۇراتتى. مەن رەسۇلۇللاھنى بىر قۇر قىزىل كىيىمدە كۆردۈمكى، ئۇنىڭدەك كېلىشكەن بىرىنى كۆرۈپ باقمىدىم».([3])

ئىمام نەۋەۋى دەيدۇ: «بۇ ھەدىستە قىزىل كىيىم كىيسە جائىزلىقىغا دەلىل بار».([4])

ئەبۇ جۈھەيفە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېگەن: مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ تېرىدىن تىكىلگەن قىزىل چېدىر ئىچىدە ناماز ئوقۇغانلىقىنى، بىلالنىڭ رەسۇلۇللاھنىڭ تاھارىتىدىن ئاشقان سۇنى ئالغانلىقىنى ۋە كىشىلەرنىڭ ئۇ سۇنى تالىشىپ كېتىۋاتقانلىقىنى، سۇدىن ئالالىغانلار سۇنى بەدەنلىرىگە سۈرۈۋاتقانلىقىنى، ئالالمىغانلار باشقىلارنىڭ قولىدىكى سۇدىن ئېلىپ بەدەنلىرىگە سۈرۈۋاتقانلىقىنى كۆردۈم، ئاندىن بىلالنىڭ بىر قىسقا نەيزىنى يەرگە سانجىپ قويغانلىقىنى، رەسۇلۇللاھنىڭ بىر قۇر قىزىل كىيىم بىلەن پۇچقىقىنى تۈرگەن ھالدا چىقىپ نەيزىگە قاراپ، كىشىلەر بىلەن ئىككى رەكەت ناماز ئوقۇغانلىقىنى، ئادەم ۋە ئۇلاغلارنىڭ نەيزىنىڭ ئۇ تەرىپىدىن ئۆتۈپ يۈرىۋەرگەنلىكىنى كۆردۈم.([5])

بەزى ئالىملار رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم كەيگەن كىيىمنى قىپقىزىل ئەمەس، قىزىل بىلەن باشقا رەڭ ئارىلاش ياكى يوللۇق ئىدى، دەپ باققان بولسىمۇ، ئەرەب تىلىنى ياخشى بىلىدىغان ساھابىنىڭ قىزىل دەپ سۈپەتلىگەنلىكى ئۇنىڭ يوللۇق ئەمەس قىپقىزىللىقىنى كۆرسىتىدۇ.([6])

رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «ئىسراپ قىلماستىن، ياكى تەكەببۇرلۇق قىلماستىن يەپ – ئىچىڭلار، كىيىڭلار، سەدىقە قىلىڭلار».([7])

ئىبنى ئابباس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما مۇنداق دېگەن: «سەندە ئىسراپخورلۇق بىلەن تەكەببۇرلۇقتىن ئىبارەت ئىككى ئىللەت بولۇپ قالمىسىلا، خالىغىنىڭنى يەپ، خالىغىنىڭنى كىيىۋەرگىن».([8])

مۇباھ دېگەن بۇ قاراش ھەزرىتى ئەلى، تەلھە، ئابدۇللاھ ئىبنى جەئفەر، بەرا رەزىيەللاھۇ ئەنھۇلار قاتارلىق بىر تۈركۈم ساھابىلارنىڭ شۇنداقلا سەئىيد ئىبنى مۇسەييەب، نەخەئىي، شەئىبى ۋە ئەبى قىلابە قاتارلىق بىر تۈركۈم تابىئىنلارنىڭ قارىشى بولۇپ، مالىكىي ۋە شافىئىي مەزھەپ ئالىملىرى تۇتقان قاراشتۇر. ئىمام ئەھمەدتىنمۇ بىر قاراشتا شۇنداق كەلگەن. دەلىل جەھەتتىن مۇشۇ قاراش كۈچلۈك.

ئىمام ئىبنى قۇدامە مۇنداق دېگەن: «ئىلگىرىكى ھەدىسلەر (يەنى، «سەھىھەين»دىكى ھەدىسلەر) تېخىمۇ سەھىھ ھەم ھۆكۈمنى ئىپادىلەشتە تېخىمۇ ئېنىق. يەنە قىزىلمۇ باشقا رەڭلەرگە ئوخشاش بىر رەڭدۇر».([9])

ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:

[ئېيتقىنكى، «ئاللاھ بەندىلىرى ئۈچۈن چىقىرىپ بەرگەن زىبۇ – زىننەتلەرنى كىم ھارام قىلدى؟»]([10])

ئىمام شەۋكانى مۇنداق دەيدۇ: «ئۇنداق بولغان ئىكەن، سەھىھ ھەدىسلەردە كەلگەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئىش – ھەرىكەتلىرى بىلەن كۈچلىنىپ كېتىدىغان ئەسلىدىكى مۇباھلىق ھالىتىدە قېلىش ۋاجىپتۇر. بولۇپمۇ، رەسۇلۇللاھنىڭ ئۇنى ھەججەتۇل ۋىدادىن كېيىن كىيگەنلىكى، ئۇنىڭدىن كېيىن پەقەتلا ئازغىنە ۋاقىت ياشىغانلىقى ئىسپاتلانغان بولغاچقا، شۇنداق قىلىش مۇئەييەنلىشىدۇ».([11])

ئەمدى شەرئى ھۆكۈم يۇقىرىقى دەلىللەرگە ئاساسەن مۇباھ بولغان بولسىمۇ، ئادەتتە، ھازىرقى زامانىمىزدىكى جەمئىيەتتە قىپقىزىل كىيىم كىيىشنى ئادەمگەرچىلىككە لايىق ئىش ئەمەس ياكى چاكىنىلىق دەپ قارايدىغان ئادەت بولغانلىقى ئۈچۈن جەمئىيەتتىكى ئۆرپ – ئادەتنىمۇ كۆزدە تۇتۇپ قىپقىزىل كىيىمنى كىيمىگەن تۈزۈك. چۈنكى، ئادەتتە، تۇرمۇشىمىزدا گۇناھ بولمىسىمۇ جەمئىيەتنىڭ قارىشىنى كۆزدە تۇتۇپ قىلمايدىغان نۇرغۇن ئىشلار بار. مۇباھ دەپلا ھەممە ئىشنى قىلىۋېرىش ئاقىللارنىڭ ئىشى ئەمەس.

ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

2011 – 8 – 21

————————————-
([1]) «حاشية ابن عابدين»، 6/358 «المغني»، 1/341.
([2]) «فتح الباري»، 10/305 «نيل الأوطار»، 2/92.
([3]) سەھىھەين: «بۇخارى»، 3551 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 6210 – ھەدىس.
([4]) «شرح صحيح مسلم»، 4/219.
([5]) سەھىھەين: «بۇخارى»، 376 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 503 – ھەدىس.
([6]) «نيل الأوطار»، 2/90.
([7]) «بۇخارى»، كىيىم – كېچەكلەر بۆلۈمى. 1 – باب. مۇئەللەق رىۋايەت قىلغان.
([8]) «بۇخارى»، كىيىم – كېچەكلەر بۆلۈمى. 1 – باب.
([9]) «المغني»، 1/420.
([10]) «ئەئراف» سۈرىسى، 32 – ئايەت.
([11]) «نيل الأوطار»، 2/90.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز