كىچىك تاھارەت ئالمايلا غۇسلى قىلىش ھەققىدە

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم. كىچىك تاھارەت ئالمايلا غۇسلى قىلساق قايتىدىن كىچىك تاھارەت ئالمايلا ناماز ئوقۇساق بولامدۇ؟

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

كىچىك تاھارەت ئېلىۋېتىش غۇسلىنىڭ شەرتلىرىدىن ئەمەس، بەلكى سۈننەتلىرىدىن سانىلىدۇ. ئەڭ ئەۋزەل ۋە مۇكەممەل غۇسلى قىلاي دېسە جۇنۇپ بولۇپ قالغان ۋە ھەيز، نىپاستىن ساقايغان چاغدا پاكلىنىش ئۈچۈن ۋاجىپ غۇسلى قىلماقچى بولسۇن، ياكى جۈمە، ھېيت نامازلىرىغا، ئېھرام باغلاشقا ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان ۋاجىپ بولمىغان غۇسلى قىلغاندا بولسۇن ئالدى بىلەن ئەۋرەتتىكى ۋە بەدەندىكى مەينەتلىكنى يۇيۇش، ئاندىن نامازغا ئالغاندەك كىچىك تاھارەت ئېلىپ ئاندىن بېشىغا سۇ قۇيۇپ پۈتۈن بەدىنىنى ئوڭ تەرەپتىن باشلاپ يۇيۇش لازىم.

ئەگەر كىچىك تاھارەت ئالمىغان تەقدىردە، ئالدى بىلەن ئەۋرەتتىكى ۋە بەدەندىكى مەينەتلىكنى يۇيۇشى، ئاغزى-بۇرنىنى چايقىشى، ئاندىن بېشىغا سۇ قۇيۇپ پۈتۈن بەدىنىنى يۇيۇش لازىم. بۇ تەرىقىدە يۇيۇنغان بولسىمۇ غۇسلى توغرا بولىدۇ. تاھارىتى سۇنۇپ كەتمىگەنلا بولسا بۇ غۇسلى بىلەن قايتا كىچىك تاھارەت ئېلىپ يۈرمەيلا ناماز ئوقۇسا بولىدۇ.

ھەنەفىي مەزھەپ ئىماملىرىدىن ئىمام مەۋسىلى رەھىمەھۇللاھ ئېيتىدۇ: ”غۇسلىنىڭ سۈننەتلىرى ئىككى قولىنى ۋە ئەۋرىتىنى يۇيۇش، بەدىنىدىن مەينەتچىلىكلەرنى يوقىتىش، ئاندىن نامازغا تاھارەت ئالغاندەك تاھارەت ئېلىش، ئاخىرىدا پۈتۈن بەدىنىگە ئۈچ قېتىم سۇ قۇيۇش“.([1])

رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ مۇشۇنداق غۇسلى قىلىدىغانلىقىنى ئەزۋاجى مۇتاھھەرەلىرى رىۋايەت قىلغان. ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا رىۋايەت قىلىدۇكى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم جۇنۇبلۇقتىن غۇسلى قىلماقچى بولسا ئاۋۋال ئىككى قولىنى يۇياتتى، ئاندىن نامازغا تاھارەت ئالغاندەك تاھارەت ئالاتتى، ئاندىن بارماقلىرىنى سۇغا تىقىپ ئۇلار بىلەن چېچىنىڭ تەكتىنى ھۆل قىلاتتى، ئاندىن بېشىغا ئۈچ ئوچۇم سۇ قۇياتتى، ئاندىن سۇنى بەدىنىنىڭ ھەممە يېرىگە قۇياتتى.([2])

مەيمۇنە رەزىيەللاھۇ ئەنھا مۇنداق دەيدۇ: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم پۇتلىرىنى يۇماي تۇرۇپ نامازغا تاھارەت ئالغاندەك تاھارەت ئالدى، ئەۋرىتىنى ۋە ئەۋرىتىدىكى نىجاسەتنى يۇدى، ئاندىن پۈتۈن بەدىنىگىمۇ سۇ تۆكۈپ بولغاندىن كېيىن، يۆتكىلىپ پۇتلىرىنى يۇدى. مانا مۇشۇ رەسۇلۇللاھنىڭ جەنابەتتىن قىلغان غۇسلىسى.([3])

ئاخىرقى بۇ ھەدىس بويىچە ئىشلىتىلگەن سۇنىڭ چاچراپ كېتىشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن غۇسلى قىلىدىغان ئورۇن سۇ يىغىلىپ قالىدىغان ئورۇن بولسا ئىككى پۇتىنى غۇسلى قىلىپ بولغاندىن كېيىن يۇيۇش مۇستەھەبتۇر.

يۇقىرىقى ھەدىسلەرگە شۇنداقلا غۇسلىنىڭ ئەڭ مۇكەممەل بولىدىغانلىقىغا ئاساسەن ئالىملار غۇسلى قىلىشتىن بۇرۇن كىچىك تاھارەت ئېلىۋېتىشنى ۋاجىپ ئەمەس بەلكى سۈننەت ۋە مۇستەھەپ دەپ قارىغان. تېخى بۇ ھەقتە ئالىملار ئىجما بارلىقىنىمۇ نەقىل قىلغان.([4])

چۈنكى، ”جۇنۇپ بولساڭلار پاكلىنىڭلار دېگەن ئايەتتە يۇيۇنۇشتىن باشقىغا بۇيرۇمىغان. بۇ غۇسلى قىلسا كىچىك تاھارەت ئورنىدا بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. يەنە كىچىك تاھارەت چوڭ تاھارەت ئىچىگە كىرىپ كېتىدۇ. ئۇنداق بولىدىكەن غۇسلىنىڭ دۇرۇس بولىدىغان ئەڭ تۆۋەن چېكى بەدەندىكى مەينەتچىلىكنى يۇيۇۋېتىپ، ئاغزى-بۇرنىنى چايقاپ پۈتۈن بەدىنىنى يۇيۇشتۇر. پۈتۈن بەدىنىگە سۇ تېگىدىغان تەرىقىدە ئۈستىدىن ئۈچ قېتىم سۇ تۆكسە ياكى كۆلچەككە بىر قېتىم چۆمۈلسە غۇسلى قىلغان بولىدۇ. بەلكىم ئادەتتىكى ئەھۋالدا غۇسلىنىڭ بارلىق سۈننەتلىرىنى ئادا قىلىپ يۇيۇنۇپ، ئالدىراپ قالغاندا ئەڭ تۆۋەن چېكىنى ۋۇجۇتقا چىقىرىپ يۇيۇنۇش مۇناسىپ بولسا كېرەك. لېكىن، ئاياللار ئۆرۈمە چاچلىرىنىڭ تېگىگە سۇ يەتكۈزۈشى لازىم.

ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا مۇنداق دەيدۇ: مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن:

ــ ئى رەسۇلۇللاھ! مەن چېچىمنى چىڭ تارتىپ ئۆرۈۋالىدىغان ئايالمەن، جەنابەت غۇسلى قىلغاندا ئۇنى چۇۋامدىم؟ ـ دەپ سورىسام:

ــ ياق، چۇۋۇشقا كېرەك يوق، بېشىڭىزغا ئۈچ ئوچۇم سۇ قۇيسىڭىز كۇپايە، ئاندىن پۈتۈن بەدىنىڭىزگە سۇ تۆكۈسىز، شۇنىڭ بىلەن پاك بولىسىز، ـ دېدى.([5])

ئەلۋەتتە بۇ يەردە شۇنى تەكىتلەپ قويۇش كېرەككى، جۇنۇپ بولۇپ قالغان ۋە ھەيز، نىپاستىن ساقايغان چاغدا پاكلىنىش ئۈچۈن ۋاجىپ غۇسلى قىلغاندا ئالدى بىلەن كېچىك تاھارەت ئالمايلا غۇسلى قىلسا، بۇ غۇسلىنىڭ كېچىك تاھارەتنىڭمۇ ئورنىدا تۇرىدىغانلىقىدا، غۇسلىدىن كېيىن كېچىك تاھارەت ئالمايلا شۇ غۇسلى بىلەن ناماز ئوقۇسا بولىدىغانلىقىدا ئالىملار ئوتتۇرىدا ئاساسەن ئىختىلاپ يوقلىقىنى يۇقىرىدا بايان قىلدۇق.

ئەمدى جۈمە، ھېيت نامازلىرىغا، ئېھرام باغلاشقا ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان ۋاجىپ بولمىغان غۇسلى قىلغاندا ياكى سالقىنلاش ياكى تازىلىق قىلىش ئۈچۈن يۇيۇنغاندا غۇسلى قىلىشتىن بۇرۇن كىچىك تاھارەت ئالمىغان بولسا بۇ غۇسلى بىلەن ناماز ئوقۇيالامدۇ؟ دېگەن مەسىلىدە ئەلۋەتتە ھەنەفىي مەزھەپتە سۇ بىلەن ئالغان تاھارەتنىڭ ناماز ئوقۇش دۇرۇس بولۇشى ئۈچۈن نىيەت قىلىشى كېرەك ئەمەس، بۇنىڭغا بىنائەن سۈننەت ۋە مۇستەھەپ غۇسلىدا كىچىك تاھارەت ئالمىسىمۇ بۇ غۇسلى بىلەن كىچىك تاھارەت ئالغان بولىدۇ ۋە ناماز ئوقۇيالايدۇ. ھەنبەلى مەزھەپ قارىشىمۇ شۇنداق.

ئەمما، ھەنبەلىي مەزھەپتىكى يەنە بىر قاراشتا ۋە كۆپچىلىك ئالىملار قارىشىدا، سۈننەت غۇسلىدا ياكى سالقىنلاش ياكى تازىلىق قىلىش ئۈچۈن يۇيۇنغاندا ئالدى بىلەن نىيەت قىلىپ تەرتىپ بويىچە نامازغا ئالغاندەك كىچىك تاھارەت ئالماي سۈننەت غۇسلى قىلغان بولسا بۇ غۇسلى جۇنۇپلۇق ياكى ھەيز، نىپاس سەۋەبىدىن بولمىغاچقا كىچىك تاھارەتنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ. نەتىجىدە بۇ غۇسلى بىلەن ناماز ئوقۇيالمايدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئوقۇغان نامازلىرىنى قايتا ئوقۇشى كېرەك بولىدۇ. چۈنكى، بۇ غۇسلى جەنابەت غۇسلىسىغا ئوخشىمايدۇ. يەنە بۇ غۇسلىدا تاھارەت ئەزالىرى تەرتىپ بويىچە يۇيۇلمىغان. غۇسلى قىلغاندا كىچىك تاھارەتنى نىيەت قىلسىمۇ تاھارەت ئەزالىرىنى تەرتىپ بىلەن يۇمىغاندىن كېيىن يەنىلا بۇ غۇسلى كىچىك تاھارەت ئورنىنى باسالمايدۇ. دېمەك بۇ قاراش بويىچە سۈننەت ۋە مۇستەھەپ غۇسلى قىلغاندا چوقۇم غۇسلىنىڭ ئالدى-كەينىدە كىچىك تاھارەت ئېلىۋەتسە ئاندىن بۇ تاھارەت بىلەن ناماز ئوقۇيالايدۇ.([6])

لېكىن، يۇقىرىقى قاراش شۇ كۈچلۈك. يەنى، مەيلى قايسى تۈردىكى غۇسلى بولسۇن بۇ غۇسلى كىچىك تاھارەتنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇنىڭ بىلەن ناماز ئوقۇسا بولىدۇ. خۇددى قۇرئان ئوقۇش ئۈچۈن تاھارەت ئالغان بولسا، بۇ تاھارىتى بىلەن ناماز ئوقۇيالىغاندەك، سۈننەت غۇسلى قىلسا ۋاجىپ غۇسلى ئادا بولغاندەكلا كىچىك تاھارەت بار ھېسابتا بولىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە تاھارەتنى تەرتىپ بىلەن ئېلىش ھەنەفىي مەزھەپتىكى توغرا قاراشتا پەرز ياكى شەرت ئەمەس، بەلكى سۈننەتتۇر.

تۆۋەندىكى ھەدىسلەردە كىچىك تاھارەتنى تىلغا ئالمىغان بولۇپ، بۇ ھەدىستىكى غۇسلىلەر كىچىك تاھارەتلىك غۇسلىنىمۇ، كىچىك تاھارەتسىز غۇسلىنىمۇ ئوخشاش ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىدۇكى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «كىمكى جۈمە كۈنى جەنابەتتىن يۇيۇنغاندەك غۇسلى قىلىپ (جۈمەگە) بىرىنچى سائەتتە بارسا بىر تۆگە قۇربانلىق قىلغاندەك بولىدۇ. كىمكى ئىككىنچى سائەتتە بارسا بىر كالا قۇربانلىق قىلغاندەك بولىدۇ. كىمكى ئۈچىنچى سائەتتە بارسا، مۈڭگۈزلۈك بىر قوچقار قۇربانلىق قىلغاندەك بولىدۇ، كىمكى تۆتىنچى سائەتتە بارسا، بىر توخۇ قۇربانلىق قىلغاندەك بولىدۇ، كىمكى بەشىنچى سائەتتە بارسا بىر تال تۇخۇم قۇربانلىق قىلغاندەك بولىدۇ، ئىمام خۇتبىگە چىققاندا پەرىشتىلەرمۇ كېلىپ خۇتبە ئاڭلايدۇ».([7])

ئابدۇللاھ ئىبنى ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما مۇنداق دېگەن: مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان: «كىمكى جۈمە نامىزىغا كەلمەكچى بولسا غۇسلى قىلسۇن».([8])

سەمۇرە ئىبنى جۇندۇب رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىدۇكى، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «كىمكى جۈمە كۈنى كىچىك تاھارەتلا ئالسا، پەرز ئادا بولىدۇ ۋە ياخشى بولىدۇ. كىمكى غۇسلى قىلسا، بۇ ئەۋزەلدۇر».([9])

يۇقىرىقىلار سۈننەت غۇسلىدا كىچىك تاھارەت ئالمىسىمۇ بولىدىغانلىقىنىڭ دەلىللىرى. ئەمدى سالقىنلاش ياكى تازىلىق قىلىش ئۈچۈن يۇيۇنۇشقا كەلسەك، ھەنەفىي مەزھەپتە نىيەت تاھارەتنىڭ ئىبادەت سانىلىشى ئۈچۈن شەرت، نامازنىڭ دۇرۇس بولۇشى ئۈچۈن تاھارەتنى نىيەت بىلەن ئالغان بولۇشى شەرت ئەمەس.([10])

ئۇنداق بولىدىكەن ھەنەفىي مەزھەپ قارىشى بويىچە سالقىنلاش ياكى تازىلىق قىلىش ئۈچۈن يۇيۇنغاندا غۇسلى قىلىشتىن بۇرۇن كىچىك تاھارەت ئالمىغان بولسا بۇ غۇسلى بىلەنمۇ ناماز ئوقۇيالايدۇ.

خۇلاسە: مەيلى پەرز ياكى سۈننەت ياكى مۇباھ غۇسلى بولسۇن ئېغىز-بۇرنىنى چايقىغانلا بولسا كېچىك تاھارەت ئالمىغان بولسىمۇ چوڭ ۋە كىچىك تاھارەت ۋۇجۇتقا چىققان بولىدۇ. بۇنىڭ بىلەن قايتا كىچىك تاھارەت ئالمايمۇ ناماز ئوقۇيالايدۇ. كىچىك تاھارەت بىلەن غۇسلى قىلسا تېخىمۇ مۇكەممەل ۋە ئەۋزەلنى قىلغان بولىدۇ. ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

10-4-2017

«پەتىۋالار مەجمۇئەسى» 3 – توم.

——————————
([1]) ”الاختيار“ 1/58.
([2]) ”بۇخارى“ 248-ھەدىس.
([3]) سەھىھەين: «بۇخارى»، 249-ھەدىس. «مۇسلىم»، 317-ھەدىس.
([4])“المبسوط“ للسرخسي 1/44. ”كفاية الطالب“ 1/266. ”الأم“ 1/40. ”المجموع“ 2/214. ”المغني“ 1/139.
([5]) ”مۇسلىم“ 330-ھەدىس.
([6]) ”حاشية الدسوقي“ 1/140. ”الإنصاف“ للمرداوي 1/147.
([7]) سەھىھەين: ”بۇخارى“ 881-ھەدىس. ”مۇسلىم“ 850-ھەدىس.
([8]) سەھىھەين: ”بۇخارى“ 894-ھەدىس. ”مۇسلىم“ 884-ھەدىس.
([9]) ”تىرمىزى“ 497-ھەدىس. ھەسەن.
([10]) ”البناية“ 1/234. ”حاشية ابن عابدين» 1/105.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز