ئاللاھنىڭ ئېيى بۇ رامىزان(7)

ئاللاھنىڭ ئېيى بۇ رامىزان(7)

(مۇبارەك رامىزان ئېيىدىكى ئالاھىدىلىكلەر ۋە ئەھكاملار)

 

 

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

ھەيزدار ھالەتتە روزا تۇتسا بولامدۇ؟

ھەيزدار ھالەتتە روزا تۇتسا بولمايدىغانلىقى بارلىق ئىسلام ئالىملىرى بىرلىككە كەلگەن مەسىلە. ئۇلارنىڭ ئىجماسىنىڭ ئاساسى ئەبۇ سەئىد ئەلخۇدرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلغان بۇ ھەدىستۇر. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم:

ــ ئاياللار ھەيز كۆرگەن چاغلىرىدا ناماز ئوقۇمايدۇ، روزا تۇتمايدۇ ئەمەسمۇ؟  – دېۋىدى. ئاياللار:

ــ شۇنداق، ئوقۇمايدۇ، تۇتمايدۇ،  –  دېيىشتى.(1)

يەنە مۇسلىم رىۋايىتىدە مۇنداق دېگەن: «ئايال كىشى بىرقانچە كېچە ناماز ئوقۇماي تۇرىدۇ، رامىزاندا روزا تۇتمايدۇ».(2)

بۇ ھەدىستە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ سوئالىغا ساھابە ئاياللارنىڭ «شۇنداق، تۇتمايدۇ» دەپ جاۋاب بەرگەنلىكى بۇ ھۆكۈمنىڭ بۇرۇندىن تارتىپ ساھابىلەر ئارىسىدا ئېنىق مۇقىملىشىپ كەتكەن ھۆكۈم ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ.(3)

مۇئازە مۇنداق رىۋايەت قىلىدۇ: «مەن ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھادىن:

ــ ھەيز كۆرگەن ئايال نېمە ئۈچۈن روزىسىنىڭ قازاسىنى تۇتىدۇ  –  يۇ، نامازنىڭ قازاسىنى ئوقۇمايدۇ؟ ـ دەپ سورىغان ئىدىم. ئۇ:

ــ ھەرۇرىييەلىك خاۋارىجمۇسىز؟ ـ دېدى. مەن:

ــ ياق، مېنىڭ سورىغۇم كەلدى، ـ دېدىم. ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا:

ــ بىز (پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدە) ھەيز كۆرۈپ قېلىپ روزا تۇتالمىساق كېيىن قازاسىنى تۇتۇشقا، ئەمما نامازنىڭ قازاسىنى ئوقۇماسلىققا بۇيرۇلاتتۇق، ـ دېدى».(4)

ساھابىلەرنىڭ شەرىئەتنى تونۇشتۇرۇشلىرىدا «بۇيرۇلاتتۇق» ياكى «بۇيرۇلغان ئىدۇق» دېگەن ئىبارە كەلسە بۇيرۇغۇچىنىڭ بۇيرۇش سالاھىيىتى بولغان، شەرىئەتنى ئېلىپ كەلگەن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئىكەنلىكى مۇئەييەنلىشىدۇ، بۇ ھەدىس ئالىملىرى ئارىسىدىكى ئېنىق مەسىلە.(5)

بۇيرۇغۇچىنىڭ رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئىكەنلىكىنى ئىمام بۇخارىنىڭ بۇ رىۋايىتى ئېنىق كۆرسەتكەن:

بىر ئايال ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھادىن:

ــ ھەيزدىن پاكلانغاندا ھەيز مەزگىلىدە ئوقۇيالمىغان نامازنىڭ قازاسىنى قىلامدۇ؟  –  دەپ سورىۋىدى، ئۇ:

ــ ھەرۇرىييەلىك خاۋارىجمۇسىز؟ بىز رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم بىلەن بىللە چېغىمىزدا ھەيزدار بولاتتۇق، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم بىزنى ئۇنىڭغا (نامازنىڭ قازاسىنى قىلىشقا) بۇيرۇمايتتى ياكى ئۇنى قىلمايتتۇق،  –  دېدى.(6)

ئىمام تىرمىزى مۇنداق دېگەن: «بارلىق ئالىملار ئارىسىدا ھەيزدار ئايالنىڭ روزىنىڭ قازاسىنى تۇتىدىغانلىقى، نامازنىڭ قازاسىنى ئوقۇمايدىغانلىقىدا قاراش ئوخشىماسلىقى يوق».(7) بارلىق ئالىملارنىڭ بۇنداق ئىتتىپاقتا ئىكەنلىكى ھەممە كىتابلاردا بايان قىلىنغان.

پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «مېنىڭ ئۈممىتىم ئازغۇنلۇققا جەم بولمايدۇ».(8)

ئاللاھتائالا مۇنداق دەيدۇ: ﴿كىمكى ئۆزىگە توغرا يول ئېنىق بولغاندىن كېيىن پەيغەمبەرگە مۇخالىپلىق قىلىدىكەن، مۆمىنلەرنىڭ يولىدىن غەيرىيگە ئەگىشىدىكەن، ئۇنى ئۆز يولىغا قويۇپ بېرىمىز، ئۇنى (ئاخىرەتتە) جەھەننەمگە كىرگۈزىمىز. جەھەننەم نېمىدېگەن يامان جاي!﴾.(9)

شۇڭا، مۇسۇلمانلار بىرلىككە كەلگەن مەسىلىلەرگە قارشى چىقىش ئىنتايىن خەتەرلىك.

ئالىملىرىمىزنىڭ تەھلىل قىلىشىچە، ناماز كۈندە بەش ۋاخ تەكرارلىنىدىغان ئىبادەت بولغاچقا، ھەيزمۇ ھەر ئايدا بىر تەكرارلىنىدىغان ئەھۋال بولغاچقا، ئاياللارنىڭ قىينىلىپ قالماسلىقى ئۈچۈن ئاللاھتائالا نامازنى ئۇلاردىن كۆتۈرۈۋەتكەن. روزا يىلدا بىر ئاي كېلىدىغان ئىبادەت بولغاچقا، بەش – ئالتە كۈن تۇتالماي قالغان روزىنىڭ قازاسىنى كېيىن تۇتۇۋېلىش قولاي ۋە جاپاسىز دەپ، روزىنىڭ قازاسىنى تۇتۇشقا بۇيرۇغان.

بەلكىم، يەنە ئاياللار ھەيزدار ۋە نىپاسدار ھالەتتە ئارام ئېلىشقا، يېمەك – ئىچمەككە ئېھتىياجى كۆپرەك چۈشىدىغان ئاجىزلىقتا بولغاچقا، ئۇ چاغدا روزا تۇتۇش ئەھۋالىغا مۇناسىپ بولمىغان بولسا كېرەك. بۇ سەۋەبتىن، پەرز نامازنىمۇ ئورۇندىماسلىققا رۇخسەت قىلىنغان. قانداقلا بولمىسۇن ھېكمىتىنى ئاللاھ بىلگۈچىدۇر.

قىياس جەھەتتىن ئېيتقاندىمۇ، ھەيز ۋاقتى دېگەن ئايال كىشىدىكى ئاجىزلىق ۋاقتى بولغاچقا، كېسەل كىشىگە ئوخشاش ۋاقتىنچە روزا تۇتماي، كېيىن قازاسىنى قىلىۋېلىشقا بۇيرۇلغان. ئەمما، ناماز تاھارەت بولمىسا قوبۇل قىلىنمايدىغان ئىبادەت بولغاچقا، ئايال كىشىدىن خۇن كېلىپ تۇرغان ھالەتتە ساقىت قىلىنغان. بۇمۇ ئىسلام قائىدىلىرىگە ۋە شەرىئەت پرىنسىپلىرىغا ئۇيغۇن بىر ئىش.

 

ئاياللار روزىدار ھالىتىدە گىرىم قىلسا بولامدۇ؟

مەلۇمكى، ئايال كىشىنىڭ گىرىم قىلىشى ۋە ياسىنىشى پەقەتلا يولدىشى ئۈچۈن ياكى مەھرەم تۇغقانلىرى ياكى باشقا ئاياللار ئالدىدىلا جائىز بولىدۇ. يات ئەرلەرنىڭ ئالدىغا ياسانغان ھالەتتە چىقسا ھارام بولىدۇ.

گەرچە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ روزا تۇتقان ھالەتتە سۈرمە سۈرتكەنلىكى ھەققىدە كەلگەن ھەدىس ئاجىز بولسىمۇ، بىراق ماي ۋە مەلھەملەرنى سۈرتۈش كۈندىلىك تۇرمۇشتا كۆپ ئۈچرايدىغان ئىشلاردىن تۇرۇقلۇق، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن بۇ ھەقتە بىرەر چەكلىمە كەلمىگەنلىكى بۇ ئىشنىڭ روزىغا تەسىر كۆرسەتمەيدىغانلىقىنىڭ ئىسپاتىدۇر. تەسىر كۆرسىتىدىغان بولسا ئۇنى ئەلۋەتتە چەكلىگەن بولاتتى.

بۇنىڭغا ئاساسەن، گىرىم بىلەن روزا سۇنمايدۇ، گىرىم روزىغا تەسىر كۆرسەتمەيدۇ. شۇنداقلا لەۋ سۇرۇخى ياكى تېرە ئاسراش مايلىرىمۇ روزىنى بۇزمايدۇ. چۈنكى، ئۇ يېمەك – ئىچمەك ئەمەس، يېمەك – ئىچمەك ئورنىدىمۇ ئەمەس. شۇنداقتىمۇ، روزا تۇتقان ئايال كىشى ئاللاھتائالانىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپ، مەلۇم مۇددەت يېمەك – ئىچمەكنى تاشلاپ، رامىزاننىڭ ھۆرمىتى ۋە روزا قائىدىسىگە رىئايە قىلىش ئۈچۈن، ئادەتتىن تاشقىرى ياسىنىشنى ياكى گىرىم قىلىشنى تاشلاشتا سىقىلىپ قالمايدۇ. چۈنكى، رامىزاننى ئۇلۇغلاپ، بەزىبىر رۇخسەت قىلىنغان ئىشلارنى تاشلاش ئاللاھنىڭ بۇ ئايدىكى مەرھەمىتىنى كۆزلەيدىغان كىشى ئۈچۈن ئېغىر كەلمەيدۇ. رامىزان ئېيىدىن كۆزلەنگەن مەقسەتمۇ ھەر تۈرلۈك ماددىي ھۇزۇر – ھالاۋەتنى ئاللاھنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن تاشلاپ، روھىي ساپلىقنى قولغا كەلتۈرۈشتىن ئىبارەت بولغاچقا، ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى نىشان قىلغان كىشى ياسىنىشتىن كېلىدىغان ئازغىنە دۇنياۋى پايدىنى قويۇپ تۇرالايدۇ.

ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنىدۇكى، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «ئادەم بالىسىنىڭ ھەربىر ياخشى ئەمىلىنىڭ ئەجرى ئون ھەسسىدىن يەتتە يۈز ھەسسىگىچە كۆپەيتىپ بېرىلىدۇ. ئاللاھتائالا: ›لېكىن، روزا ئۇنىڭ سىرتىدا، روزا پەقەت مەن ئۈچۈن بولىدۇ، ئۇنىڭ ئەجرىنى مەن بېرىمەن. ئۇ كىشى مېنىڭ رازىلىقىمنى دەپ تامىقىنى، شەھۋىتىنى تەرك ئېتىدۇ‹ دېگەن. روزا تۇتقۇچى ئۈچۈن ئىككى خۇشاللىق بار: بىرى، ئىپتار قىلغان چاغدىكى خۇشاللىق. يەنە بىرى، رەببىگە ئۇچراشقاندىكى خۇشاللىق. روزا تۇتقۇچىنىڭ ئېغىزىنىڭ پۇرىقى ئاللاھنىڭ نەزىرىدە ئىپار بۇيىدىنمۇ خۇشپۇراقتۇر».(10) («ئۇنىڭ ئەجرىنى مەن بېرىمەن»: يەنى، «يەتتە يۈز ھەسسىدىنمۇ كۆپ مۇكاپات بېرىمەن» دېمەكچى).

دېمەك، ئايال كىشىنىڭ ئېرى ئۈچۈن ياسىنىپ گىرىم قىلىشى بىلەن روزىسى سۇنمايدۇ. لېكىن، ئەڭ ياخشىسى بۇ ئاينى گىرىم قىلىپ ياسىنىشتىن بەكرەك تائەت – ئىبادەتلەر بىلەن ئۆتكۈزگەن ياخشى. چۈنكى، ئېرى ئۈچۈن ياسىنىش ۋە زىننەتلىنىش ساۋابلىق ئىشلارنىڭ قاتارىدا بولسىمۇ، بۇنى رامىزاندىن باشقا چاغلاردا يىلبويى كەڭ – كۇشادە قىلىۋېلىش پۇرسىتى كۆپ. ئەمما، رامىزان تېز كېلىپلا كېتىدۇ. شۇڭا، بۇ ئاينى غەنىيمەت بىلىپ، قۇرئان ئوقۇش ۋە ئۆگىنىش، زىكىر قىلىش، پەرزدىن ھالقىپ نەپلە نامازلارنى كۆپ ئوقۇش، مۇسۇلمانلارنى ئىپتارلىتىش ۋە كۆپ سەدىقە بېرىش قاتارلىق ئىبادەتلەرنى قىلىش ئارقىلىق بۇ ئايدىكى ئاللاھنىڭ مەرھەمىتىگە ئېرىشىشقا تىرىشىش لازىم.

 

رامىزاندا روزا تۇتقانلار ئەتىر ئىشلەتسە روزىسى بۇزۇلۇپ كېتەمدۇ؟

روزا تۇتقان كىشى ئەتىر ۋە خۇشپۇراق سوپۇن ئىشلەتسە روزىسىغا تەسىر يەتمەيدۇ. چۈنكى، شەرىئەتتە روزا تۇتقان كىشىگە ئەتىر ئىشلىتىشنى چەكلەيدىغان ياكى ئىشلەتمىسە ياخشى دەيدىغان بىر دەلىل يوق. ئالىملاردىنمۇ: «روزا تۇتقان كىشى ئەتىر ئىشلەتسە ھارام بولىدۇ ياكى روزىسى بۇزۇلىدۇ» دېگەنلەر يوق.

ئىمام ئىبنى تەيمىيە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھى مۇنداق دەيدۇ: «روزا تۇتقان كىشى ئەتىر ئىشلەتسە، خۇشپۇراق ئىسرىقلارنى ئىشلەتسە، يۇيۇنسا بولىدۇ. چۈنكى، بۇلار پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم دەۋرىدە بار بولۇپ، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئۇنى چەكلىگەنلىكى ئىسپاتلانغىنى يوق. ناۋادا ئۇ روزىنى بۇزۇۋېتىدىغان بولسا، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئەلۋەتتە ئۇنى روزىدارغا چەكلىگەن بولاتتى. خۇشپۇراق ئىسرىقنىڭ ئىسلىرى مېڭىگە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. ماي ئىشلەتسە بەدەن سۈمۈرۈپ جانلىنىشى مۇمكىن. ئەتىر بىلەنمۇ بەدەن جانلىنىشى مۇمكىن. شۇنداق تۇرۇقلۇق روزىدارغا بۇ نەرسىلەرنى چەكلىمىگەنلىكى ئەتىر، خۇشپۇراق ئىسرىق ۋە مايلارنى ئىشلەتسە، شۇنداقلا سۈرمە سۈرتسە جائىز بولىدىغانلىقىغا دەلىلدۇر».(11)

لېكىن، ئىسپىرتلىق ئەتىرنى بۇرنىغا ئەكىلىپ پۇراشنى بەزى ئالىملار ياقتۇرمىغان. بەزىلىرى: «ئىسپىرتلىق ئەتىرنى بۇرنىغا چاچسا روزا بۇزۇلىدۇ، چۈنكى ئۇ يېمەك – ئىچمەككە ئوخشاش بەدەنگە ھوزۇر بېغىشلايدۇ» دەپمۇ قارىغان.

شۇڭا، بۇلارنىڭمۇ قاراشلىرىنى كۆزدە تۇتقان ھالدا شۇنداق دېيىشكە بولىدۇكى، ئىسپىرتلىق ياكى ئىسپىرتسىز ئەتىرنىمۇ پۇرىمىغان ئەۋزەل، لېكىن پۇرىسا روزا سۇنمايدۇ. ئەمما، ئەتىرنى كىيىم – كېچەككە ياكى بەدىنىگە چېچىش ۋە سۈركەش بولسا ھەممە ئالىملارنىڭ نەزىرىدە روزىغا تەسىر يەتكۈزمەيدۇ. بەلكى، تېخى ئىسسىق كۈنلەردە ياكى ياقتۇرۇلمايدىغان پۇراق پەيدا بولغان چاغلاردا باشقىلارغا ئازار بەرمەسلىك ئۈچۈن ئەتىر ئىشلىتىش زۆرۈر بولۇپ قالىدۇ.

ئارچا ياغىچى، يوپۇرمىقى، ئادراسمان ۋە ئەرەب ئۇدى قاتارلىق خۇشبۇي ئىس چىقىرىدىغان ئىسرىقلارنى ياكى تۈتۈنلۈك خۇشپۇراقلارنى، شۇنداقلا ئەتىرلەرنى ئېغىزى بىلەن نەپەسلىنىپ ئىچىگە سۈمۈرۈش تاماكىغا ئوخشاشلا روزىنى سۇندۇرىدۇ. چۈنكى، بۇلارنىڭ تەركىبىدىكى ماددىلار ئىچىگە كىرىدۇ. ئەمما، ئىختىيارسىز پۇراپ ياكى نەپەسلىنىپ قالسا سۇندۇرمايدۇ. شۇڭا، بۇرۇن بىلەن پۇراشنى نەپەس بىلەن سۈمۈرۈشتىن ئايرىپ قاراش لازىم.

ئەتىر دۇكىنىنىڭ، ياكى ئەتىر چاچقان بىر كىشىنىڭ يېنىدىن، ياكى مەززىلىك تائاملارنى پىشۇرۇۋاتقان دۇكانلارنىڭ، ۋە ياكى ئەتىر گۈللەر ئېچىلىپ كەتكەن باغچىنىڭ ئالدىدىن ئۆتكەندە پۇرىغان پۇراقلار روزىغا ھەرگىز تەسىر يەتكۈزمەيدۇ. چۈنكى، سۈمۈرگەن بۇ ھاۋا پۇراقلىق ھاۋا بولۇپ، ئۇنىڭدىن ساقلىنىش قىيىن.

ئەمما، ئايال كىشىلەر رامىزاندا ئۆي ئىچىدە ياكى ئاياللارلا بار سورۇندا ئەتىر ئىشلەتسە بولىدۇ. يات ئەر كىشىلەر بار سورۇنغا ئەتىر چېچىپ چىقىش رامىزاندا بولسۇن ياكى رامىزاندىن باشقا ۋاقىتتا بولسۇن ھارام بولىدۇ.

 

تەراۋىھ نامىزى نەچچە رەكئەت ئوقۇلىدۇ؟

تەراۋىھ نامىزى سەككىز ياكى يىگىرمە رەكئەت ئوقۇلىدۇ. سەككىز رەكئەت ئوقۇش پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ سۈننىتى، يىگىرمە رەكئەت ئوقۇش بولسا راشىد خەلىپىلەرنىڭ سۈننىتى. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «مېنىڭ سۈننىتىمگە ۋە مەندىن كېيىنكى راشىد خەلىپىلەرنىڭ سۈننىتىگە ئەگىشىڭلار!» دەپ، خەلىپىلەرنىڭ سۈننەتلىرىگە ئەگىشىشكە بۇيرۇغانلىقى ئۈچۈن يىگىرمە رەكئەت ئوقۇش ئەڭ ئەۋزىلىدۇر. چۈنكى، يىگىرمە رەكئەت ئوقۇغان تەقدىردە، ھەم پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ سۈننىتىگە، ھەم خەلىپىلىرىنىڭ سۈننىتىگە تەڭ ئەمەل قىلغىلى بولىدۇ. سەككىز رەكئەتلا ئوقۇسىمۇ مەيلى، بۇنىڭدا كەڭچىلىك بار.

 

ئاياللار رامىزاندا تەراۋىھ نامىزىغا بارسا بولامدۇ؟

تەراۋىھ نامىزى ئەر، ئاياللارغا ۋاجىپ ئەمەس، بەلكى مۇستەھەپتۇر. بۇ نامازنى ئەرلەر مەسجىدتە ئوقۇسا ياخشى، ئۆيدە ئوقۇسىمۇ بولىدۇ. ئاياللارغا كەلسەك، ئاياللارنىڭ تەراۋىھ نامىزىنى ئۆيدە ئوقۇغىنى ئەۋزەل.

ئەبۇ ھۇمەيد ئەسسائىدىنىڭ ئايالى ئۇممۇ ھۇمەيد پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ قېشىغا كېلىپ:

ــ ئى رەسۇلۇللاھ! مەن ئۆزلىرى بىلەن بىرگە ناماز ئوقۇشنى ياخشى كۆرىمەن، ـ دېدى. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم:

ــ مەن سېنىڭ مەن بىلەن ناماز ئوقۇشنى ياخشى كۆرىدىغانلىقىڭنى بىلدىم. ئەمما، سېنىڭ چىمىلدىقىڭدا ئوقۇغان نامىزىڭ ھۇجراڭدا ئوقۇغان نامىزىڭدىن ياخشى، ھۇجراڭدا ئوقۇغان نامىزىڭ ھويلاڭدا ئوقۇغان نامىزىڭدىن ياخشى، ھويلاڭدا ئوقۇغان نامىزىڭ مەھەللەڭدىكى مەسجىدتە ئوقۇغان نامىزىڭدىن ياخشى، مەھەللەڭدىكى مەسجىدتە ئوقۇغان نامىزىڭ مېنىڭ مەسجىدىمدە ئوقۇغان نامىزىڭدىن ياخشىراق، ـ دېدى.(12)

لېكىن، ئاياللار ئېرى ياكى ئاتىسى ۋە ياكى ئاكىسى رۇخسەت قىلغان ئەھۋالدا مەسجىدكە چىقسا بولىدۇ. بۇ رۇخسەت كىيىم – كېچەكتە، يۈرۈش – تۇرۇشتا ئىسلام چەكلىمىسىگە رىئايە قىلغان ئەھۋالدا شۇنداق. ئەمما، چىرايلىق كىيىنىپ، ياسىنىپ، گىرىم قىلىپ چىقسا بولمايدۇ.

مەسجىدتە نامازدىن باشقا دۇئايى – تەلەپ، دەرس، تەبلىغ ۋە تەشۋىقات بولغان تەقدىردە، مەسجىدكە چىقىپ تەراۋىھ ئوقۇغاچ ئۇلارغا قاتناشسا ئەۋزەل. چۈنكى، بۇ ئىنتايىن مۇھىم. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئاللاھنىڭ ئايال بەندىلىرىنى ئاللاھنىڭ مەسجىدلىرىدىن توسماڭلار!» دېگەن.(13)

 

رامىزان ئۈچۈن ھەيز كېچىكتۈرۈش دورىسى ئىستېمال قىلسا بولامدۇ؟

ئالىملار بىردەك ئىتتىپاقلاشقان مەسىلە شۇكى، رامىزاندا ھەيز كۆرگەن ئايالغا شۇ ھالەتتە روزا تۇتۇش پەرز ئەمەس، پەرز بولغىنى رامىزاندىن كېيىن باشقا كۈنلەردە ئۇ كۈنلەرنىڭ ئورنىغا روزا تۇتۇۋېلىش. بۇ ئاللاھتائالانىڭ كەڭچىلىكىدۇر.

﴿رامىزان ئېيى ئىنسانلارغا يول كۆرسەتكۈچى، ھەق بىلەن ناھەقنى ئايرىغۇچى روشەن ئايەتلەر بولۇش سۈپىتىدە نازىل قىلىنغان ئايدۇر. شۇڭا، سىلەردىن قايسىڭلار رامىزاندا مۇقىم تۇرسا، ئۇ ئايدا روزا تۇتسۇن. كىمكى كېسەل ياكى سەپەر ئۈستىدە بولسا، تۇتالمىغان كۈن سانى بويىچە باشقا كۈنلەردە تۇتۇۋالسۇن. ئاللاھ سىلەرگە ئاسانلىقنى خالايدۇ، سىلەرگە تەسلىكنى خالىمايدۇ. بۇ، ساننى تولدۇرۇشۇڭلار، سىلەرنى ھىدايەت قىلغانلىقىغا ئاللاھنى ھەمد ئېيتقان ھالدا ئۇلۇغلىشىڭلار ۋە شۈكۈر قىلىشىڭلار ئۈچۈندۇر﴾ (14).

ئايال كىشى ھەيزدار ھالەتتە جىسمانىي ۋە پسىخىكىلىق جەھەتتىن ئىنتايىن بىئارام ۋە چارچىغان ھالەتتە بولىدۇ. شۇڭا، روزا تۇتۇش ياكى تۇتماسلىقنى ئاياللارنىڭ ئىختىيارىدا قويماي، ئېغىز ئېچىۋېتىشنى ۋاجىپ قىلغان. ئايال كىشى بۇنداق ئەھۋالدا، روزا تۇتسىمۇ روزىسى قوبۇل بولمايدۇ، پەرز روزىمۇ بوينىدىن ساقىت بولمايدۇ. كېيىن باشقا كۈنلەردە ئورنىغا يەنە روزا تۇتمىسا بولمايدۇ. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ پاك ئاياللىرى، شۇنداقلا ساھابە ۋە تابىئىنلارنىڭ ئاياللىرىمۇ شۇنداق قىلىپ كەلگەن. ئۇنداق بولغان ئىكەن، ھەيزدار ھالەتتىكى ئايال روزا تۇتمىسا ھېچ گۇناھ بولمايدۇ. دورىلار بىر تەرەپتىن ھەيزنى توختىتىپ قويغىنى بىلەن يەنە باشقا تەرەپتىن زىيانلىق بولۇشى مۇمكىن. ئىلگىرىكى ئالىملىرىمىزمۇ دورا ئارقىلىق ھەيز ۋاقتىنى ئىلگىرى – كېيىن قىلىشنى زىيانلىق بولۇش تەرەپتىن مەكرۇھ دېگەن.(15) شۇڭا، بۇنداق ئىشلار ئۆز يولىدا تەبىئىي ماڭغىنى تۈزۈك.

لېكىن، ھېچقانداق زىيىنى يوقلۇقى ئىسپاتلانغان ھەيزنى كېچىكتۈرۈش دورىلىرى بولسا ئۇنى ئىستېمال قىلىپ، ھەيز ۋاقتىنى كېچىكتۈرۈپ، رامىزاندا ساق ھالەتتە روزا تۇتقان ئاياللار بولسا، ئىنشائاللاھ، ئۇلارنىڭ روزىسى جايىدا ئورۇندالغان بولىدۇ. بۇ مەسىلىدە ئىمام قەرداۋىيدەك ھازىرقى زاماندىكى ئاتاقلىق ئالىملىرىمىز شۇنداق پەتىۋا بەرمەكتە.

بۇ يەردە شۇنىمۇ ئەسكەرتىپ قويۇش كېرەككى، بەندىنىڭ ئىبادەتلەرنىڭ ۋاجىپ بولۇشىغا كۈچەپ كېتىشى ۋاجىپ ئەمەس. مەسىلەن، زاكات ۋاجىپ بولۇش ئۈچۈن ياكى ھەج پەرز بولۇش ئۈچۈن پۇل تېپىشى ۋاجىپ ئەمەس. ئايال كىشىمۇ رامىزاندا تولۇق بىر ئاي روزا تۇتالىشى ياكى ئېتىكاپتا ئولتۇرالىشى ئۈچۈن ھەيزنى كېچىكتۈرۈش مەجبۇرىيىتى يوق. لېكىن، ھەيز ۋاقتىنى ئىلگىرى سۈرۈش ياكى كېچىكتۈرۈشنىڭ روزا تۇتۇشقىلا ئەمەس، بەلكى تۆۋەندىكى ئىشلارغىمۇ تەسىرى بار:

.1 نورمال ئىددەت مۇددىتىنى قىسقارتىۋېتىش ياكى ئۇزارتىۋېتىشكە تەسىر قىلىدۇ. بۇ سەۋەبتىن، ئىلگىرىكى ئالىملىرىمىز:«دورا ئارقىلىق ھەيز ۋاقتىنى ئىلگىرى سۈرسە، بۇنىڭ بىلەن ئىددەت توشمايدۇ» دەپ مۇئەييەنلەشتۈرگەن.

2. سەپەرگە چىقىش ياكى سەپەردىن كېلىش ئالدى – كەينىدە ئەر – خوتۇن بىللە بولۇش شارائىتى يارىتىپ بېرىدۇ.

.3 روزا، ناماز، قۇرئان ئوقۇش، ھەج ۋە ھەيزنىڭ توختىشىغا باغلىق شەرتلىك تالاق قاتارلىقلارغا تەسىرى بولىدۇ.

يۇقىرىقىلارنى كۆزدە تۇتقاندىن كېيىن ئالىملارنىڭ تەرجىھى مۇنداق: جىددىي زۆرۈرىيەت تېپىلغاندا ھەيزنى ئىلگىرى – كېيىن قىلىش ئۈچۈن دورا ئىستېمال قىلىش مەكرۇھلۇق بىلەن جائىز. مەسىلەن، سەپەر قىستاپ قالغان چاغدا ئىفازەت تاۋاپىنى قىلىۋېلىش، رامىزاندا قۇرئان ئىمتىھانى بېرىدىغان ئوقۇغۇچىلار. لېكىن، شۇنداقتىمۇ، ھەيز قېنىنى چىقارماي تۇرۇۋېلىشنىڭ ئايالغا بولغان زىيىنى ئېغىر بولسا ھارام بولۇپ كېتىدۇ. زىيىنى بولمىغان تەقدىردىمۇ زۆرۈرىيەت تېپىلمىسا دورا ئىستېمال قىلماسلىق لازىم. ئىبادەتنى زامان جەھەتتىنمۇ ئاللاھتائالا سىزىپ بەرگەن بويىچە ئورۇنداش يۇقىرىقى روزا تۇتۇش ئايىتىدە ئاللاھتائالا بىزگە ئاتا قىلغان قولايلىقنىڭ جۈملىسىدىندۇر.(16)

ئى ئاللاھ! بىزنى رامىزانغا سالامەت يەتكۈزگىن! رامىزاندا روزا تۇتۇشقا، ناماز ئوقۇشقا مۇۋەپپەق قىلغىن! رامىزاندا دوزاختىن ئازاد بولۇپ كەتكەنلەر قاتارىدىن قىلغىن! ئامىن، يا رەببەلئالەمىين!

2006.9.13

داۋامى بار.

«ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى»

————————-
1. «بۇخارى»، 304 – ھەدىس،
2. «مۇسلىم»، 250 – ھەدىس،
3. «فتح الباري»، 1/406.
4. «مۇسلىم»، 335 – ھەدىس،
5. «فتح الباري»، 1/406.
6. «بۇخارى»، 304 – ھەدىس،
7. «تىرمىزى»، 1/235.
8. «ئەلمۇئجەمۇل كەبىر»، 12623 – ھەدىس. «ھەسەن» دەپ باھالانغان.
9. «نىسا» سۈرىسى، 115 – ئايەت.
10. «مۇسلىم»، 1151 – ھەدىس.
11. «مەجمۇئۇل پەتاۋا»، 25/242.
12. «مسند أحمد»، 26550 – ھەدىس. ئالبانى «ھەسەن» دېگەن.
13. سەھىھەين: «بۇخارى»، 858 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 442 – ھەدىس.
14. «بەقەرە» سۈرىسى، 185 – ئايەت.
15. «بلغة السالك»، 1/144.
16. «قضايا معاصرة»، جامعة الأزهر، 1/174.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز