ئەر – خوتۇنلار بىر – بىرىنىڭ ئەۋرەتلىرىگە قارىسا بولامدۇ؟

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم، ئەر – خوتۇنلار بىر – بىرىنىڭ ئەۋرەتلىرىگە قارىسا بولامدۇ؟ «قاراش ھەدىستە چەكلەنگەن، قارىسا كۆزنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ، ئۇنۇتقاقلىق كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ» دەيدىغانلار بار ئىكەن.

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

كىشىلەرنىڭ كۆزقاراشلىرى قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، بىز شەرىئەت كۆرسەتمىسى بويىچە ئىش تۇتۇشىمىز لازىم.

شەرىئەت كۆرسەتمىسىدە ئەر – خوتۇنلار بىر – بىرىنىڭ ئەۋرەتلىرىگە قارىسا بولمايدۇ دەيدىغان بىرەر سەھىھ كۆرسەتمە يوق. ئەكسىچە، قۇرئان كەرىم ۋە رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ھەدىسلىرىدە بۇنىڭ جائىزلىقى ھەققىدە بايان كەلگەن:

1. قۇرئان كەرىمدە نىجاتلىققا ئېرىشىدىغان مۆمىنلەرنىڭ سۈپەتلىرىدە توختالغاندا ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن:

[ئەۋرەتلىرىنى ساقلىغۇچىلاردۇر، پەقەتلا جۈپتىلىرىغا ياكى ئىلكىدىكى چۆرىلىرىگە ساقلىمىسا ئۇلار مالامەتكە ئۇچرىمايدىغانلاردۇر].([1])

2. بەھز ئىبنى ھەكىيم ئاتىسى ئارقىلىق بوۋىسى مۇئاۋىيە ئىبنى ھەيدە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ: مەن: يارەسۇلەللاھ! ئەۋرەتلىرىمىزنىڭ قايسىنى قويۇپ قايسىغا قارىساق بولىدۇ؟ دېسەم، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئەۋرىتىڭنى ئايالىڭ بىلەن چۆرەڭدىن باشقىلاردىن ساقلىغىن» دېدى.([2])

3. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئاياللىرى بىلەن بىللە يۇيۇنغانلىقى ئەر – خوتۇن بىر – بىرىنىڭ ئەۋرەتلىرىگە قارىسا بولىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. مەسىلەن،

ئۇرۋە رىۋايەت قىلىدۇكى، ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا مۇنداق دېگەن: «مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم بىلەن بىللە فەرەق([3]) دەپ ئاتىلىدىغان بىر قاچىدىن سۇ ئېلىپ غۇسلى قىلاتتىم».([4])

بىللە يۇيۇنغانلىقى يەنە «سەھىھەين»دە ئۇممۇ سەلەمە، مەيمۇنە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇمالاردىنمۇ رىۋايەت قىلىنغان. ھافىز ئىبنى ھەجەر مۇنداق دەيدۇ: «بۇ ھەدىسنى داۋۇدى([5]) ئەر كىشى ئايالىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىسا ۋە ئۇنىڭ ئەكسىچە ئايالىمۇ ئېرىنىڭكىگە قارىسا جائىز بولىدىغانلىقىغا دەلىل كۆرسەتكەن بولۇپ، بۇنى ئىبنى ھىببان سۇلايمان ئىبنى مۇسادىن قىلغان ماۋۇ رىۋايەتمۇ كۈچلەندۈرىدۇ: ئۇ ئەر كىشى ئايالىنىڭ ئەۋرىتىگە قاراش ھەققىدە سورالغاندا: مەن ئەتادىن سورىسام، ئۇ: مەن ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھادىن سورىغان.. ئائىشە مۇشۇ ھەدىسنى مەنىسى بىلەن سۆزلەپ بەرگەن، دەپ جاۋاب بەردى، مۇشۇ ھەدىس مۇشۇ مەسىلىدىكى كەسكىن ئېنىق دەلىلدۇر. ۋەللاھۇ ئەئلەم».([6])

كۇرەيب ئابدۇللاھ ئىبنى ئابباس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇمادىن رىۋايەت قىلىدۇكى، مەيمۇنە رەزىيەللاھۇ ئەنھا مۇنداق دېگەن: «مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ غۇسلى قىلىشى ئۈچۈن سۇ ئەكىلىپ قويسام، ئىككى قولىنى ئىككى قېتىم ياكى ئۈچ قېتىم يۇيدى، ئاندىن سۇنى سول قولىغا قۇيۇپ، ئۆزىنىڭ ئەۋرىتىنى يۇيدى، ئاندىن قولىنى توپىغا سۈركىدى، ئاندىن ئاغزى – بۇرنىغا سۇ ئالدى ۋە يۈزىنى يۇيدى، ئاندىن ئىككى قولىنى يۇيدى، ئاندىن پۈتۈن بەدىنىگە سۇ قۇيدى، ئاندىن ئۇ جايدىن يۆتكىلىپ ئىككى پۇتىنى يۇيدى».([7])

يۇقىرىقى دەلىللەر ئەر – خوتۇن بىر – بىرىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىسا جائىزلىقىنى ئېنىق كۆرسىتىدۇ.

بەزى ئالىملار: جۈپتىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىسا مەكروھ، دەپ قارىغان ۋە بۇنىڭغا بەزى ھەدىسلەرنى دەلىل قىلىپ كۆرسەتكەن. مەسىلەن،

ھەنبەلىي مەزھەپ ئالىملىرىدىن ئىمام ئىبنى قۇدامە مۇنداق دەيدۇ: «ئەۋرەتكە قاراش مەكروھ بولىدۇ، چۈنكى ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا: «مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئەۋرىتىنى پەقەت كۆرۈپ باقمىدىم» دېگەن. بۇنى ئىبنى ماجە رىۋايەت قىلغان.([8]) يەنە بىر خىل رىۋايەتتە: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مەندىن (ئەۋرەت) كۆرمىدى، مەنمۇ ئۇنىڭدىن كۆرمىدىم» دەپ كەلگەن.([9])

لېكىن، بۇ ھەدىس ھەدىشسۇناسلار تەرىپىدىن «يالغان» ياكى «ئاجىز» دەپ باھا بېرىلگەن. مەسىلەن، تەبەرانى رىۋايىتىدىكى بەرەكە ئىبنى مۇھەممەد ھەققىدە ئىمام دارىقۇتنى سۈنەنىدە: «بەرەكە يالغان ھەدىس توقۇيدۇ» دېگەن. ئىبنى ماجە رىۋايىتىنى ئىمام بۇسايرى: «ئىسنادى ئاجىز» دېگەن.([10])

يەنە: ئۇتبە ئىبنى ئەبد ئەسسۇلەمىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىدۇكى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «بىرىڭلار ئايالىغا يېقىن كەلگىنىدە يۆگىنىۋالسۇن، ياۋا ئېشەكلەردەك يالىڭاچلىنىپ كەتمىسۇن».([11])

ھافىز ئىراقى بۇ ھەدىسنى: «سەنەدى ئاجىز» دەپ باھالىغان. ئىمام بۇسايرىمۇ: «بۇ ئىسناد ئاجىز» دېگەن. شەيخ ئالبانىمۇ «ئاجىز» دەپ باھالىغان. شەيخ ئالبانى مۇنداق دېگەن: «بۇنى نەسائىمۇ رىۋايەت قىلىپ: (بۇ مۇنكەر ھەدىس، راۋىيلىرىدىن سەدەقە ئاجىز) دېگەن».([12])

يەنە: ئىبنى ئابباس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما رىۋايەت قىلىدۇكى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «بىرىڭلار ئايالى بىلەن جىما قىلسا، ئايالىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىمىسۇن، چۈنكى بۇ ئەمالىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ».([13])

بۇ ھەدىسنى بەقىيە ئىبنى مۇخەللەد رىۋايەت قىلغان بولۇپ، ھافىز ئىبنى ھەجەر، ئىبنۇل جەۋزى ۋە ئىبنى ھىببان قاتارلىق ھەدىسشۇناسلار: «يالغان ھەدىس» دەپ كېسىپ ئېيتقان. شەيخ ئالبانىمۇ: «يالغان» دېگەن.([14])

دېمەك، ھەدىس تەتقىقاتىدىكى قائىدىلەرگە ئاساسلانغىنىمىزدا بۇ ھەقتىكى جائىزلىق ھەققىدىكى قاراشقا زىت مەنىدە چەكلەش ھۆكمىنى بېرىدىغان ئاجىز ۋە يالغان ھەدىسلەر ھۆكۈم ئېلىشقا يارىمايدىغان بولۇپ، بۇلار جائىزلىقنى كۆرسىتىدىغان سەھىھ ھەدىسلەر ئالدىدا پۇت تىرەپ تۇرالمايدۇ.

قاراش ئەدەپ جەھەتتىن بولمايدۇ، دېگەن تەقدىردە، قاراشتىن يۇقىرى دەرىجىدىكى ئىشلار شۇنداقلا جىما قىلىشنىڭ ئۆزى تېخىمۇ ئەدەپسىزلىك، جىما قىلماسلىق تېخىمۇ ئەدەپكە يېقىن بولسا بولاتتى.

بەزى ھەنەفىي مەزھەپ كىتابلىرىدا ئەر – خوتۇن بىر – بىرىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىسا جائىز، لېكىن كۆزنى ئاجىزلىتىدىغانلىقى، ئۇنۇتقاق قىلىپ قويىدىغانلىقى جەھەتتىن قارىمىغان ئەۋزەل، دېگەن بولسىمۇ بۇ ھەنەفىي مەزھەپتىكى كېيىنكى بەزىبىر ئالىملارنىڭ شەخسىي قارىشى بولۇپ، ئۇنداق زىيانلىق بولۇشى يا شەرىئەتتە ياكى تېبابەتتە ئىلمىي ئىسپاتلانغان ئەمەس. ئەبۇ يۈسۈف رەھمەتۇللاھى ئەلەيھىدىن كەلگەن بىر رىۋايەتتە مۇنداق دېگەن: مەن ئەبۇ ھەنىفەدىن: ھېسسىياتىنى قوزغاش ئۈچۈن ئەر كىشى خوتۇنىنىڭ ئەۋرىتىنى تۇتسا، خوتۇنى ئېرىنىڭ ئەۋرىتىنى تۇتسا، بولمايدۇ دەپ قارامدىلا؟ دەپ سورىسام، ئۇ: ياق، تېخى ئەجرى كاتتا بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن، دېدى.([15])

دېمەك، ھەنەفىي مەزھەپتىمۇ ئەر – خوتۇنلار بىر – بىرىنىڭ ئەۋرەتلىرىگە قاراش چەكلەنمەيدۇ. قارىمىغان ئەۋزەل دېگەن بەزى ھەنەفىي ئالىملار يۇقىرىقىدەك يالغان ھەدىسنىڭ يالغانلىقىغا دىققەت قىلماي قالغان بولسا كېرەك. ئىمام ئەبۇ ھەنىفە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھىنىڭ بەرگەن جاۋابى «بىرىڭلارنىڭ جىما قىلىشىدىمۇ سەدىقە بار»([16]) دېگەن سەھىھ ھەدىستىكى ئەجىرگە ئىشارەتتۇر.

ۋەللاھۇ ئەئلەم. 2011 – 12 – 27

([1]) «مۆمىنۇن» سۈرىسى، 5 – 6 – ئايەتلەر.
([2]) «ئەبۇ داۋۇد»، 4017 – ھەدىس؛ «تىرمىزى»، 2769 – ھەدىس؛ «مسند أحمد»، 20046 – ھەدىس. شەيخ ئالبانى «ھەسەن»، دېگەن. «إرواء الغليل»، 2/612 – بەت 1810 – نومۇر.
([3]) فەرەق: ئۈچ سا كېلىدىغان كەمچەن قاچا بولۇپ، ھازىرقى ئۆلچەمدە 6.5 كىلوگرامغا يېقىن بۇغداي سىغىدۇ.
([4]) سەھىھەين: «بۇخارى»، 250 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 319 – ھەدىس.
([5]) داۋۇدى: ئەبۇ بەكىر، مۇھەممەد ئىبنى داۋۇد ئەلمەرۋەزى ئەدداۋۇدى ئەسسەيدالانى. شافىئىي مەزھەپتىكى خوراسانلىق كاتتا ئالىملاردىن بىرى بولۇپ، ئىمام ئەبۇ بەكىر قاففال شاشىينىڭ شاگىرتىدۇر. »مۇختەسەر مۇزەنى»نى شەرھلىگەن.
([6]) «فتح الباري»، 1/364.
([7]) سەھىھەين: «بۇخارى»، 257 – ھەدىس؛ «مۇسلىم»، 317 – ھەدىس.
([8]) «ئىبنى ماجە» 662 – ھەدىس؛ «مسند أحمد»، 25609 – ھەدىس؛ «المعجم الصغير»، تەبەرانى 138 – ھەدىس.
([9]) «المغني»، 7/77.
([10]) «مصباح الزجاجة»، 1/85 – بەت، 252 – نومۇر. شەيخ ئالبانىمۇ «ئاجىز» دېگەن. «إرواء الغليل»، 6/213 – بەت 1812 – نومۇر.
([11]) «ئىبنى ماجە» 1921 – ھەدىس.
([12]) «المغني»، 1/401 – بەت. 1521 – نومۇر. «مصباح الزجاجة»، 2/ – 109 – بەت، 688 – نومۇر. «إرواء الغليل»، 6/213 – بەت 1812 – نومۇر. «آداب الزفاف»، 110 – بەت.
([13]) «السنن الكبرى» بەيھەقى، 7/94 – بەت 13318 – ھەدىس.
([14]) «نصب الراية»، 4/248. «فيض القدير»، 1/226. «السلسلة الضعيفة»، 195 – بەت.
([15]) «الهداية»، 4/85 «حاشية ابن عابدين»، 6/367.
([16]) «مۇسلىم»، 1006 – ھەدىس.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز