ئىستىغپارنى قانداق ئېيتىش توغرىسىدا

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم، ئۇستاز! «ئاللاھ تائالا ئىستىغپار ئېيتىڭلار» دەپتۇ. قانداق ئېيتىمىز؟ ئىستىغپار ئېيتىپ قالساق مېڭىپ يۈرۈپ ئېيتساقمۇ، دىققىتىمىزنى يىغماي ئاغزىمىزدىلا ئېيتساقمۇ بۇلامدۇ؟

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

ئىستىغپار ئېيتىشقا بۇيرۇغان ۋە ئىستىغپارنى كۆپ ئېيتىشنىڭ پەزىلىتى ھەققىدە كەلگەن ئايەت ۋە ھەدىسلەر كۆپتۇر. ئىستىغفار ئېيتىشتىن قولغا كېلىدىغان پايدىلارنىڭمۇ چېكى يوقتۇر. مەسىلەن، نۇھ ئەلەيھىسسالام قەۋمىنى مەغپىرەت تىلەشكە مۇنداق بۇيرۇغان: (پەرۋەردىگارىڭلاردىن مەغپىرەت تىلەڭلار، چۈنكى ئۇ ھەقىقەتەن كۆپ مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر. (مەغپىرەت تىلىسەڭلار) سىلەرگە مول يامغۇرلۇق بۇلۇت ئەۋەتىدۇ. سىلەرگە ماللىرىڭلارنى ۋە ئوغۇللىرىڭلارنى كۆپەيتىپ بېرىدۇ، سىلەرگە باغلارنى ئاتا قىلىدۇ، ئۆستەڭلارنى ئاتا قىلىدۇ.)(1)

ھەسەن بەسرى رەھمەتۇللاھى ئەلەيھى قۇرغاقچىلىقتىن دەرد ئېيتىپ كەلگەن بىر كىشىگە: ئاللاھ تائالادىن مەغپىرەت تىلىگىن دېگەن. يەنە بىر كىشى كېلىپ ئۇنىڭغا يوقسۇللۇقتىن دەرد ئېيتقاندا ئۇنىڭغىمۇ: ئاللاھ تائالادىن مەغپىرەت تىلىگىن دېگەن. يەنە بىر كىشى كېلىپ ئۇنىڭغا: ماڭا پەرزەنت ئاتا قىلىشى ئۈچۈن ئاللاھ تائالاغا دۇئا قىلىپ قويسىلا، دېگەندە ئۇنىڭغىمۇ: ئاللاھ تائالادىن مەغپىرەت تىلىگىن دېگەن. ئۇنىڭدىن بۇ تۈرلۈك دەردمەنلەر ئۈچۈن ئوخشاش جاۋاب بېرىشىنىڭ سەۋەبى سورالغاندا، ئۇ: مەن بۇنى يېنىمدىن دەۋالمىدىم. ئاللاھ تائالانىڭ قۇرئاندا نۇھ ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمىگە دېگەن سۆزىنى بايان قىلغانلىقىغا ئاساسلاندىم، دەپ جاۋاب بەرگەن.(2)

ئىستىغپار ئېيتىش ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلەش دېگەنلىك بولۇپ، ئاللاھنىڭ مەغپىرىتى دېگەن بەندىنى ئازابتىن ساقلاپ قېلىشىدىن ئىبارەت. مەغپىرەت تىلەشتە نىيەت بىلەن تەۋبە ئەڭ مۇھىم ئاساس، مەغپىرەت تىلەش دېگەن سۆزى ۋە ئىش – ھەرىكىتى بىلەن بولىدۇ. ئەندەلۇسلۇق مۇپەسسىر ئىبنى ئەتىييە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھى يۇقىرىقى ئايەتنىڭ تەپسىرىدە توختالغىنىدا مۇنداق دېگەن: «ھەسەن بەسرى كۆرسەتكەن ئاللاھ تائالادىن مەغپىرەت تىلەش، مېنىڭ قارىشىمدا ‹ئەستەغفىرۇللاھ› دېگەن مەغپىرەت تىلەش سۆزىلا ئەمەس. بەلكى گەپ – سۆز ۋە ئىش – ھەرىكەتتە راستچىل ۋە سەمىمىي بولۇشتۇر».(3)

ئىستىغپار ئېيتىشتا نىيەت بىلەن تەۋبىنىڭ ئەھمىيىتىنى ئاللاھ تائالا مۆمىنلەرنى سۈپەتلىگەن يەنە بىر ئايەتتە مۇنداق بايان قىلغان: (ئۇلار يەنە بىرەر يامان ئىش قىلىپ قالسا ياكى ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلسا ئاللاھنى ياد ئېتىپ، گۇناھلىرى ئۈچۈن تىزدىن مەغپىرەت تىلەيدىغان، – گۇناھنى ئاللاھتىن باشقا كىم كەچۈرىۋېتەر؟ – گۇناھلىرىدا بىلىپ تۇرۇپ چىڭ تۇرىۋالمىغانلاردۇر.)(4)

يەنى تىلى بىلەن ئىستىغپار ئېيتىپ، دىلى بىلەن پۇشايمان قىلىپ، ئۇندىن كېيىن ئۇ گۇناھنى قىلمىغانلار دېمەكچى. «گۇناھىغا دىلىدا پۇشايمان قىلماستىن تىلىنىڭ ئۇچىدا ئىستىغپار ئېيتىش كاززاپلارنىڭ تەۋبىسى» دەيدىغان گەپمۇ بار. ھەسەن بەسرىدىن: «بىزنىڭ ئىستىغپارلىرىمىز نۇرغۇن ئىستىغپارغا موھتاج» دېگەنلىكىمۇ رىۋايەت قىلىنغان.(5)

ئىستىغپار ئېيتىشتا تىل بىلەن دىلنىڭ ماسلىشىشى، تەۋبىنىڭ مۇھىملىقى مۇنۇ ھەدىستىمۇ تەكىتلەنگەن: ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دېگەن: مەن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان: «ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلىمەنكى، مەن چوقۇم كۈنىگە يەتمىش قېتىمدىن ئارتۇق ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلەيمەن ھەم ئۇنىڭغا تەۋبە قىلىمەن».(6)

تىل بىلەن ئىستىغپار ئېيتىشتا «ئەستەغفىرۇللاھ» دېسىمۇ، ئۇيغۇر تىلىدا ياكى باشقا تىلدا «مەغپىرەت تىلەيمەن»، «مەغپىرەت قىلغىن»، «ئەپۇ قىلغىن» دېگەنگە ئوخشاش مەغپىرەت تىلەشنى ئىپادىلەيدىغان سۆزلەر بىلەن دېسىمۇ بولىدۇ. سەۋبان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىدۇكى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم نامىزىدىن سالام بەرگەندىن كېيىن ئۈچ قېتىم مەغپىرەت تىلەيتتى. بۇ ھەدىسنى رىۋايەت قىلغۇچىلاردىن بىرى بۇ ھەدىسنى ئۆگەتكەن ئۇستازى ئىمام ئەۋزائىدىن:

–       مەغپىرەت تىلەش قانداق بولىدۇ؟ – دەپ سورىغىنىدا، ئۇ:

–       ئەستەغفىرۇللاھ، ئەستەغفىرۇللاھ – دەيسەن دېگەن. (7)

ئىستىغفارنىڭ ئەڭ ياخشىسى مۇنۇ ھەدىستە كۆرسىتىلگەن: شەدداد ئىبنى ئەۋس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىدۇكى، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «مۇنداق دېيىشىڭ ئىستىغفارنىڭ غوجىسىدۇر: اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَىَّ وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي، اغْفِرْ لِي، فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ‏‏ (ئى ئاللاھ! سەن مېنىڭ رەببىم سەن، سەندىن باشقا ئىلاھ يوق، سەن مېنى ياراتتىڭ، مەن سېنىڭ بەندەڭمەن، مەن ساڭا بەرگەن ئەھدەم بىلەن ۋەدەمدە كۈچۈمنىڭ يېتىشىچە چىڭ تۇرماقتىمەن، قىلمىشلىرىمنىڭ شەررىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن سەندىن پاناھلىق تىلەيمەن، ماڭا بەرگەن نېمەتلىرىڭنى ئېتىراپ قىلىمەن، گۇناھلىرىمنى ئىقرار قىلىمەن. مېنى مەغپىرەت قىلغىن، چۈنكى گۇناھلارنى پەقەت سەنلا مەغپىرەت قىلىسەن)». رەسۇلۇللاھ يەنە مۇنداق دېگەن: «كىمكى ئۇنى كۈندۈزى چىن دىلىدىن ئېتىقاد قىلغان ھالدا ئوقۇپ، ئاندىن شۇ كۈنى كەچ كىرگىچە ئۆلسە، ئۇ جەننەت ئەھلىدىن بولىدۇ، كىمكى ئۇنى كېچىسى چىن دىلىدىن ئېتىقاد قىلغان ھالدا ئوقۇپ، تاڭ ئاتقۇزغىچە ئۆلسە، ئۇ جەننەت ئەھلىدىن بولىدۇ».(8)

مەغپىرەت تىلىگەندە دىققىتىنى يىغىپ، ئاللاھتىن ئۈمىت قىلغان ھالەتتە تىلەش لازىم. بەزىدە دىققىتىنى يىغماي ئاغزىدىلا ئىسغپار ئېيتسا، ئېيتىۋاتقان ئىستىغفارغا زىت كېلىدىغان بىر گۇناھ ئۈستىدە بولمىسىلا ياكى پۇشايمان قىلىش – قىلماسلىقتىن كۆڭلى خالىي بولسا، تىلىكى ئىجابەت بولمىغان تەقدىردىمۇ، زىيىنى يوق. بەلكى زىكىر قىلىش بولغانلىق جەھەتتىن ساۋابلىق تائەت ھېسابلىنىدۇ. ئەمما، بىرەر گۇناھ قىلغان ۋە دىلىدا بۇ گۇناھتىن پۇشايمان قىلماي تۇرۇپ، شۇ گۇناھ توغرىسىدا ئىستىغفار ئېيتسا، تىلى دىلىغا زىت كەلگەنلىكى ئۈچۈن، ئۇ يۇقىرىدا دېيىلگەندەك كاززاپلار دائىرىسىگە كىرىدۇ.

ئىمام غەززالى مۇنداق دەيدۇ: «تىلىدىلا ئىستىغپار ئېيتىشمۇ ياخشى، چۈنكى تىلنىڭ غەپلەتتە بولسىمۇ ئىستىغپار ئېيتىپ مىدىرلىشى تىلنىڭ شۇ سائەتتە بىر مۇسۇلماننىڭ غەيۋىتى ياكى بىھۇدە گەپ – سۆز بىلەن مىدىرلىغىنىدىن ياخشىراق، بەلكى، ئۇ بۇ مەئسىيەتلەرگە ئارىلاشماي جىم تۇرغاندىنمۇ ياخشىراق. دېمەك، جىم تۇرۇشقا نىسبەتەن ئۇنىڭ پەزىلىتى بار، لېكىن دىلنىڭ ئەمىلى ئۇنىڭغا قېتىلمىغانلىق جەھەتتىن كەمتۈك بولىدۇ. بۇ سەۋەبتىن، بەزىلەر: ‹مېنىڭ تىلىم بەزى چاغلاردا زىكىر تىلاۋەت قىلىدۇ – يۇ، دىلىم غاپىل قالىدۇ› دەپ ئۇستازى ئەبۇ ئوسمان مەغرىبى ھەزرەتلىرىدىن بۇ توغرىدا كۆرسەتمە سورىغاندا ئۇ: ‹سېنىڭ ئەزالىرىڭدىن بىرەرسىنى ياخشى ئىشقا ۋە زىكىرگە ئادەتلىنىشكە، ئۇنى يامانلىققا ۋە بىھۇدە سۆزلەرگە ئىشلەتمەسلىككە نېسىپ قىلغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھقا شۈكۈر قىلغىن› دېگەن. ئەلۋەتتە، ئۇنىڭ دېگىنى ھەقتۇر، چۈنكى بەدەن ئەزالىرىنىڭ ياخشى ئىشقا ئادەتلىنىپ ياخشى ئىشنىڭ بۇ ئەزالارنىڭ تەبىئىتىدەك بولۇپ كېتىشى نۇرغۇنلىغان گۇناھلارنى توسۇپ قالىدۇ. مەسىلەن، تىلى ئىستىغپار ئېيتىشقا ئادەتلەنگەن كىشى بىرەر كىشىدىن بىر يالغان گەپنى ئاڭلىسا، ئادەتلەنگىنى بويىچە ‹ئەستەغفىرۇللاھ› دەپ سالىدۇ. بۇ تىلنىڭ ياخشى سۆزگە ئادەتلەنگەنلىكىدىن بولغان».(9)

ئىستىغفار دۇئا بولۇپ، بۇ دۇئا ئاللاھنى زىكىر قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىق جەھەتتىن زىكىرنىڭ بىر تۈرى ھېسابلىنىدۇ.

ئىمام ئىبنى تەيمىيە رەھمەتۇللاھى ئەلەيھى مۇنداق دېگەن: كىشىلەر زىكىر قىلىشتا تۆت دەرىجىدە بولىدۇ: 1. دىل بىلەنمۇ، تىل بىلەنمۇ زىكىر قىلىش. بۇيرۇلغىنىمۇ مۇشۇ. 2. دىل بىلەنلا زىكىر قىلىش. ئەگەر تىلى ئاجىز بولسا بۇمۇ ياخشى. تىلى ئاجىز بولمىسا ئەۋزەلنى تەرك قىلغان بولىدۇ. 3. تىل بىلەنلا زىكىر قىلىش. بۇ تىلىنىڭ ئاللاھنىڭ زىكرى بىلەن نەملىنىپ تۇرۇشى بولۇپ، بۇ ھەقتە پەرىشتىلەر ‹ئاللاھنى تىلى بىلەن زىكىر قىلىشتىن باشقا ياخشىلىقىنى كۆرمىگەن بىر كىشىنىڭ ۋەقەلىكى› نى ھىكايە قىلىشغان. ئاللاھ تائالا ئۇ كىشى ھەققىدە مۇنداق دېگەن: ‹مەن بەندەم مېنى زىكىر قىلىپ، كالپۇكلىرى مېنى تىلغا ئېلىپ مىدىرلاپلا تۇرىدىكەن، مەن ئۇ بەندەم بىلەن بولىمەن›. 4. ھەر ئىككىسىدە زىكىر قىلماسلىق. بۇ زىيان تارتقۇچىلارنىڭ ھالىدۇر».(10)

ھافىز ئىبنى ھەجەر مۇنداق دەيدۇ: «زىكىر گاھىدا تىل بىلەنلا بولىدۇ. بۇنىڭغا زىكىر قىلغۇچىغا ئەجىر بېرىلىدۇ، ئۇنىڭ مەزمۇنىنى كۆڭلىگە ئەكىلىپ تۇرۇشى شەرت قىلىنمايدۇ. لېكىن، ئۇنىڭ مەزمۇنىدىن باشقا بىر مەزمۇننى مەقسەت قىلمىسىلا بولدى. تىل بىلەن قىلغان زىكىرگە دىلمۇ قېتىلسا، بۇ مۇكەممەل بولىدۇ. ئۇنىڭغا زىكىرنىڭ مەزمۇنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئاللاھنى ئۇلۇغلاش، ئۇنى بارلىق نۇقسانلاردىن پاكلاش قاتارلىقلارنى كۆڭلىگە ئەكىلىشمۇ قوشۇلسا، تېخىمۇ مۇكەممەللىشىدۇ».(11)

ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

2018. 1. 15

—————————————

1. «نوھ» سۈرىسى، 10 – 12 – ئايەتلەر.
2. «روح المعاني» 29/73.
3. «مجموع الفتاوى» 10/566.
4. «ئال ئىمران» سۈرىسى، 135 – ئايەت.
5. «تفسير السمرقندي» 1/283.
6. «بۇخارىي»، 6307 – ھەدىس.
7. «مۇسلىم»، 591 – ھەدىس.
8. «بۇخارىي»، 6306 – ھەدىس.
9. «إحياء علوم الدين» 4/48. قىسقارتىپ ئېلىندى.
10. «المحرر الوجيز» 5/374.
11. «فتح الباري» 11/209.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز