ئاياللارنىڭ پۇتىغا پايپاق كىيمەي ناماز ئوقۇشى

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم ئۇستاز، ئاياللار پۇتىغا پايپاق كىيمەي ناماز ئوقۇسا، ياز ۋاقتىدا پۇتىغا نېپىز پايپاق كىيسە بۇلامدۇ؟ تەپسىلى بىر چۈشەنچە بەرسىڭىز. ئاللاھ رازى بولسۇن!

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

قىز – ئاياللارنىڭ پۇتىنىڭ ئوشۇقىدىن تۆۋەن قىسمىنىڭ ئەۋرەت ياكى ئەمەسلىكى ھەققىدە ھەنەفىي مەزھەپ ئالىملىرىمىزدىن ئۈچ خىل قاراش كەلگەن:

بىرىنچىسى، نامازدا ئەۋرەت ئەمەس، ئەمما نامازنىڭ سىرتىدا ئەۋرەتتۇر. ئىمام ئىبنى تەيمىييەمۇ مۇشۇ قاراشنى كۈچلەندۈرگەن. لېكىن بۇ قاراشتىكىلەر نامازنىڭ ئىچى بىلەن سىرتىنى ئايرىشقا تۈزۈك دەلىل كۆرسەتمىگەن. بۇ قاراشقا ئاساسەن ئەگەر پۇتىنىڭ ئوشۇقىدىن تۆۋەن قىسمى ئوچۇق ناماز ئوقۇغان بولسا نامازنى قايتا ئوقۇشى كېرەك بولمايدۇ.

ئىككىنچىسى، پۇتىنىڭ ئوشۇقىدىن تۆۋەن قىسمى نامازنىڭ ئىچى بىلەن سىرتىدا ئوخشاشلا ئەۋرەت. بۇ باشقا مەزھەپ ئالىملىرىنىڭ كۆپچىلىكىنىڭمۇ قارىشىدۇر. بۇ قاراشقا ئاساسەن ئەگەر پۇتى ئوچۇق ناماز ئوقۇغان بولسا نامازنى قايتا ئوقۇشى كېرەك بولىدۇ.

ئۈچىنچىسى، نامازنىڭ ئىچى بىلەن سىرتىدا ئوخشاشلا ئەۋرەت ئەمەس دېگەن قاراش. يۇقىرىقى ئۈچ خىل قاراشنىڭ ھەممىسى ھەنەفىي مەزھەپتىكى توغرا قاراشلار بولۇپ، ھەنەفىي مەزھەپ ئالىملىرىدىن بەزىلىرى بىرىنچى قاراشنى، يەنە بەزىلىرى ئىككىنچى قاراشنى تاللىغان. يەنە بەزىلىرى ئۈچىنچى قاراشنى «ھەنەفىي مەزھەپتىكى ئەڭ توغرا قاراش» دېگەن. يەنە، ئىمام شافىئىينىڭ ئوقۇغۇچىلىرىدىن ئىمام مۇزەنىي، ئىمام سەۋرىي قاتارلىقلارمۇ: «ئوشۇقىدىن تۆۋەن قىسمى ئەۋرەت ئەمەس» دېگەن(1).

ئىمام زۇهرى ﴿تاشقى زىننەتلىرىدىن باشقا زىننەتلىرىنى ئاشكارىلىمىسۇن﴾(2) دېگەن ئايەتتىكى تاشقى زىننەتنى ھالقا ۋە خالخال (پۇت قوڭغۇرىقى) دەپ تەپسىرلىگەن(3).

ئوشۇقتىن تۆۋەن قىسمىنىڭ ئەۋرەت ئەمەسلىكىنىڭ ئەڭ جانلىق دەلىلى ھەزرىتى ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھانىڭ مەزكۇر ئايەتنى تەپسىرلەپ: «تاشقى زىننەتتىن مەقسەت بىلەزۈك بىلەن پۇتنىڭ بارماقلىرىغا سالىدىغان ئۈزۈكتۇر» دېگەن سۆزىدۇر(4). بۇ رىۋايەت سەھىھ، شۇڭا پۇتنىڭ ئوشۇقتىن تۆۋەن قىسمى ئەۋرەت ئەمەس دېگەن قاراش تېخىمۇ كۈچىيىدۇ. بولۇپمۇ يېزا – قىشلاق، ئېتىز – ئېرىقلاردا يالىڭاياق مېڭىشقا ئېھتىياج بار. بۇ ۋەجىدىن ئوشۇقتىن تۆۋەن قىسمىنىڭ ئوچۇق قېلىشىغا رۇخسەت قىلىنغان دېيىشكە بولىدۇ.

ئىمام شافىئىي پۇتنىڭ دۈمبىسىنى ئەۋرەت دېگەن، ئالىقىنىنى ئەۋرەت دېمىگەن(5). ئىمام شافىئىينىڭ بۇ قارىشى ئىمام ئەبۇ ھەنىفەنىڭ: «پۇت ئەۋرەت ئەمەس» دېگەن قارىشىغا بىر قەدەر يېقىندۇر.

بۇ مەسىلىدە باشقا قاراشتىكىلەر دەلىل قىلغان بەزى ھەدىسلەرگە قارايدىغان بولساق، «ئايال كىشى ئەۋرەتتۇر. ئەگەر سىرتقا چىقسا شەيتان بوينىنى سوزۇپ ئۇنىڭغا قارايدۇ» دېگەن ھەدىسنىڭ سەنەدىدە ئاجىزلىق بولۇش بىلەن بىرگە(6)، بۇ ھەدىسنى تۇتقانلار يۈز بىلەن قولنى بۇ ھەدىسنىڭ ھۆكمىدىن مۇستەسنا قىلغان. پۇتنىمۇ ئۆي ئىچى ۋە ئېتىز – ئېرىقلاردا ئېچىپ يۈرۈشكە ئېھتىياج بار بولغانلىق جەھەتتىن يۈزگە ئوخشاشلا مۇستەسنا قىلىنغان دېيىشكە بولىدۇ.

يەنە مۇنۇ ھەدىسمۇ دەلىل قىلىنغان: ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن:

_ ئايال كىشى يوپكا كىيمىسىمۇ ئۇزۇن كۆڭلەك، رومال بىلەن ناماز ئوقۇسا بولامدۇ؟ _ دەپ سورىغاندا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام:

_ كۆڭلەك پۇتلىرىنىڭ دۈمبىسىنى يۆگەپ تۇرىدىغان دەرىجىدە ئۇزۇن بولسا بولىدۇ، _ دەپ جاۋاب بەرگەن(7).

بۇ ھەدىسمۇ يا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن، يا ساھابىدىن سەھىھ يول بىلەن كەلمىگەن بولغاچقا، دەلىل بولالمايدۇ. دەلىللىككە يارىغان تەقدىردىمۇ پۇتنىڭ ئەۋرەت ئەمەسلىكىگە دەلىل بولىدۇ. چۈنكى بۇ ھەدىستە پۇتنىڭ ئالىقىنىنى تىلغا ئالمىغان. سەجدىگە بارغاندا پۇتنىڭ ئالىقىنىنىڭ ئېچىلىش ئېھتىماللىقى چوڭ. يەنە بۇ ھەدىسنى ۋاجىپلىقنى بىلدۈرمەيدۇ، بەلكى مۇستەھەپلىكنى بىلدۈرىدۇ، دەپ چۈشەنگەنلەرمۇ بار. كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئۆي ئىچى ۋە سىرتىدا پۇتنى ئېچىشقا بولغان ئېھتىياجمۇ بۇ خىل چۈشىنىشنى كۈچلەندۈرىدۇ(8).

ئابدۇللاھ ئىبنى ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما مۇنداق دېگەن: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «كىمىكى تەكەببۇرلۇق قىلىپ كىيىمىنى سۆرەپ يۈرىدىكەن، قىيامەت كۈنى ئاللاھ ئۇ كىشىگە رەھمەت نەزىرى بىلەن قارىمايدۇ» دېگەن، ئۇممۇ سەلەمە بۇنى ئاڭلاپ: «ئۇنداقتا ئاياللار قانداق قىلىدۇ؟» دەپ سورىۋىدى، رەسۇلۇللاھ: «بىر غېرىچ ئۇزۇن چۈشۈرىدۇ» دېدى. ئۇممۇ سەلەمە: «ئۇنداقتا ئۇلارنىڭ پۇتلىرى ئېچىلىپ قالىدۇ» دېۋىدى، رەسۇلۇللاھ: «ئۇنداقتا كۆڭلىكىنى بىر گەز چۈشۈرسۇن، ئۇنىڭدىن ئۇزۇن قىلىۋەتمىسۇن» دېدى(9).

پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ ھەدىستە تەكەببۇرلۇق قىلىپ كىيىمنى سۆرۈلىدىغان دەرىجىدە ئۇزۇن كىيمەسلىكنى بايان قىلغان. ئۇممۇ سەلەمە بۇ ھۆكۈم ئاياللارنىمۇ ئوخشاشلا ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ دەپ چۈشىنىپ: «ئۇنداقتا ئاياللار قانداق قىلىدۇ؟» دەپ سورىغان. چۈنكى ئاياللارنىڭ ئوشۇققىچە ياكى ئۇنىڭدىن ئۇزۇنمۇ كىيىمى بولىدۇ. نەتىجىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا ئۇزۇن كىيمەسلىك ھەققىدىكى بۇ ھۆكۈمنىڭ ئاياللارنى ئۆز ئىچىگە ئالمايدىغانلىقىنى، ئاياللارنىڭ كۆڭلەكلىرىنى ئەرلەرگە رۇخسەت قىلىنغان چەكتىن بىر غېرىچ ئۇزۇن كىيسە بولىدىغانلىقىنى بايان قىلىپ بەرگەن. ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا بەزىدە ئاياللارنىڭ پاچاق ياكى پۇتىنىڭ ئېچىلىپ قېلىشىدىن ئەنسىرىگىنىدە، ئۇنىڭغا بىر گەز (يەنى ئىككى غېرىچ) ئۇزۇن كىيىشكە رۇخسەت قىلغان.

شۇنداقتىمۇ ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھانىڭ بۇ ۋەقەلىكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئوشۇقنىڭ ئاستىنى يۆگەش مەسىلىسىدە بەك قاتتىق پوزىتسىيەدە تۇرمىغانلىقى مەلۇم بولىدۇ. بۇ جەھەتتىن ئوشۇقنىڭ ئاستىنىڭ ئەۋرەت ياكى ئەمەسلىكى، ئۇنى نامازدا يۆگىمىسە نامازنى قايتا ئوقۇشى كېرەك ياكى ئەمەسلىكى مەسىلىسى خېلى ئازادە مەسىلە دېيىشكە بولىدۇ. شۇڭا ئالىملار ئارىسىدا «خېنە قويۇلغان بولسا يۆگەش ۋاجىپ، خېنە قويۇلمىغان بولسا ئەۋرەت ئەمەس» دېگەندەك قاراشلارمۇ مەۋجۇت.

بىر ياكى ئىككى غېرىچ قوشۇش قەيەردىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ دېگەن مەسىلىدە ئالىملارنىڭ قاراشلىرى بىردەك ئەمەس، بەزىلەر ئوشۇقتىن دېسە، بەزىلەر تىز بىلەن ئوشۇق ئوتتۇرىدىن دەيدۇ. يەنە بەزىلەر يەرگە تەگكەن تاپاندىن دەيدۇ(10). ئاياللارنىڭ ئۇزۇن كىيىنىشى مەسىلىسىدە تىز بىلەن ئوشۇق ئوتتۇرىسىدىن باشلاپ بىر غېرىچ چۈشۈرگەن ئەھۋالدا كۆڭلەك ئوشۇققىچە چۈشىدۇ. ئوشۇققىچە چۈشكەن تەقدىردە ئوشۇقنىڭ ئاستى ئېچىلىپ قېلىشى تەبىئىي. ئەگەر ئوشۇقتىن بىر غېرىچ چۈشۈرگەن تەقدىردە پۇت ئېچىلىپ قالمايدۇ. شۇنداقلا ئوشۇقتىن بىر گەز ئۇزۇن قىلسا كىيىمگە دەسسىۋېلىپ پۇتلىشىپ كېتىشى تۇرغانلا گەپ. بۇنى تەكىتلەيدىغىنى شۇكى، مەزكۇر ھەدىسنىڭ بەزى ۋارىيانتلىرىدا پۇت تىلغا ئېلىنماي، «ئۇنداقتا، ئۇنىڭدىن ئېچىلىپ قالىدۇ» دېگەن(11). ئىمام ئىبنى تەيمىيە بايان قىلغان بەزىبىر رىۋايەتتە: «ئۇلارنىڭ پاچاقلىرى ئېچىلىپ قالىدۇ» دېگەن(12). بۇ سەۋەبتىن، بۇ ھەدىستىن پاچاقنىڭ ئېچىلىپ قالماسلىقى مەقسەت قىلىنغان دېيىشمۇ مۇمكىن. ئىمام ئىبنى تەيمىيەمۇ مۇشۇنداق تەھلىل قىلغان ۋە مۇنداق دېگەن: «دېمەك، مەقسەت پاچاقنى يۆگەشتۇر. چۈنكى، ئوشۇقنىڭ ئۈستىدە بولسا ماڭغاندا پاچاق ئېچىلىپ قالىدۇ»(13).

بۇ ھەدىسنى ۋاجىپلىقنى بىلدۈرمەيدۇ، بەلكى يۈز بىلەن قولنى يۆگەشكە ئوخشاش پۇتنى يۆگەشنىڭ مۇستەھەپلىكىنى بىلدۈرىدۇ، دەپ چۈشىنىشمۇ مۇمكىن.

ئەگەر ئوشۇق ئاستىنى ئەۋرەت دېسەك، نېپىز پايپاق ياكى ئۈستى ئوچۇق كەشلەر ئۇنى يېتەرلىك دەرىجىدە يۆگىيەلمەيتتى – دە، چوقۇم كەڭرى كىيىم بىلەن يۆگەش كېرەك بولاتتى. ھالبۇكى، ئۇنى ئەۋرەت دەپ قارايدىغانلارمۇ پايپاققا رۇخسەت قىلىشىدۇ. بۇمۇ بۇ مەسىلىنىڭ سەل ئازادىلىكىنى ھېس قىلدۇرىدۇ.

مەيلى بۇ ھەدىستىكى رۇخسەت مۇستەھەپلىكنى ياكى ۋاجىپلىقنى بىلدۈرسۇن، ياكى بىر غېرىچ ئۇزۇن كىيىش ۋاجىپ، ئىككى غېرىچ ئۇزۇن كىيىش جائىز ياكى مۇستەھەپ دېيىلسۇن، بۇ رۇخسەتكە ئاساسەن كىيىمنى ئۇزۇن كىيىش ساھابە ئاياللاردا بار ئىش ئىكەنلىكىنى باشقا بەزى ھەدىسلەرمۇ تەكىتلەيدۇ.

بىر ھەدىستە كېلىشىچە، بىر ئايال رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئايالى ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھاغا:

_ مەن ئۇزۇن كۆينەك كىيىدىغان بىر ئايال، بەزىدە پاسكىنا يەرلەردىن ئۆتۈپ قالىمەن، _ دېگەنىدى، ئۇممۇ سەلەمە:

_ پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «كېيىنكى پاك يەرلەر ئۇنى پاكلايدۇ» دېگەنىدى _ دېدى(14).

يىغىپ ئېيتىدىغان بولساق، قىيىنچىلىق بولمايدىغان ئەھۋالدا ئەڭ ياخشىسى، مەيلى ناماز ئوقۇغاندا بولسۇن ياكى سىرتقا چىققاندا بولسۇن، پۇتنىڭ ھەممە قىسمىنى يۆگەپ تۇرىدىغان ئۇزۇن كىيىم بىلەن پايپاق كىيىۋېلىشتۇر. يۇقىرىدا پۇتنى يۆگەش ھەققىدىكى ھەدىسلەرنى مۇستەھەپلىكنى بىلدۈرىدۇ دەپ چۈشىنىشمۇ بۇ خۇلاسىگە ماس كېلىدۇ. ناۋادا يات ئەرلەر كۆرۈپ تۇرىدىغان يەردە ئوشۇقىنىڭ ئاستىنى يۆگىمەي ناماز ئوقۇغان ياكى شۇ ھالەتتە سىرتتا يۈرگەن بولسىمۇ گۇناھ بولمايدۇ. ئوقۇغان نامىزىنى قايتا ئوقۇشى كېرەك بولمايدۇ. بىراق، يۆگەش ئەۋزەلدۇر. يازدا پۇتىغا نېپىز بولسىمۇ پايپاق كىيىشى كىيمىگەندىن ياخشىراقتۇر.

ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

11 – 2 – 2019

———————————————————————

1. «حاشية ابن عابدين»، 1لا406. «مجموع الفتاوى»، 22/114. «الموسوعة الفقهية الكويتية»، 7/86.
2. «نۇر» سۈرىسى، 31 – ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
3. «تفسير ابن كثير»، 3/284.
4. «مصنف ابن أبي شيبة»، 3/546. برقم: 17008.
5. «الأم»، 1/89.
6. «تىرمىزى»، 1173 – ھەدىس. «سەھىھى ئىبنى خۇزەيمە»، 1686 – ھەدىس. سەنەدى سەھىھ لېكىن قەتادە «مۇدەللىس» بولۇپ، «ئەنئەنە» قىلىپ رىۋايەت قىلغان. بەزى ئالىملار بۇنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ سۆزى ئەمەس، ساھابىنىڭ سۆزى دەپمۇ قارىغان. «علل الدارقطني»، 5/314.
7. «ئەبۇ داۋۇد»، 639- ھەدىس. سەنەدى سەھىھ ئەمەس. «الإرواء»، 5/314.
8. «المفصل في أحكام المرأة والبيت المسلم»، الشيخ العلامة عبد الكريم زيدان، 3/191- 200 – بەتلەر.
9. «ئەبۇ داۋۇد»، 4117- ھەدىس. «تىرمىزى»، 1731 – ھەدىس. تىرمىزى «سەھىھ» دېگەن.
10. «طرح التثريب»، 8/168.
11. «ئەبۇ داۋۇد»، 4117- ھەدىس.
12. «ئەبۇ داۋۇد»، 4117- ھەدىس.
13. «مجموع الفتاوى»، 22/119.
14. «ئەبۇ داۋۇد»، 383- ھەدىس. ئالبانى: سەھىھ، ـ دېگەن.

Please follow and like us:

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز