«ئىھيائۇ ئۇلۇمىددىن»نىڭ مېغىزى
مۇختەسەرۇ مىنھاجۇل قاسىدىن
ئىمام ئىبنى قۇدامە ئەلمەقدىسىي
ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
نەشر ئۇچۇرى (CIP)
مۇختەسەرۇ مىنھاجۇل قاسىدىن / مختصر منهاج القاصدين؛ ئىمام ئىبنى قۇدامە ئەلمەقدىسىي؛ ئابدۇللاھ ئابدۇلمەجىد تەرجىمىسى؛ ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى 1 – نەشرى 1 – بېسىلىشى (ئىستانبۇل)، ھ. 1445 / م. 2024؛ جەمئىي 620 بەت.
خەلقئارالىق ئۆلچەملىك كىتاب نومۇرى: ISBN 978-1-959-397-40-3
I ① مۇختەسەرۇ مىنھاجۇل قاسىدىن II ① ئىمام ئىبنى قۇدامە ئەلمەقدىسىي؛ ② ئابدۇللاھ ئابدۇلمەجىد؛ III ئومۇم ئىسلام ئىلىملىرى تۈرى — ئۇيغۇرچە Ⅳ ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى تەرجىمە ۋە تەئلىف ئەسەرلىرى – (6)
مۇئەللىف: ئىمام ئىبنى قۇدامە ئەلمەقدىسىي
تەرجىـــمە قىلـــــغۇچى: ئابدۇللاھ ئابدۇلمەجىد
نەشــــــــــر قىلــــــغۇچى: ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى
مۇھەررىرى: دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ، ئە. توققۇزئوغۇز
كـــوررېــــــــكتـــــــــورى: ئابدۇۋەلى ئابلىز، مۇھەممەد بارات
مۇقاۋا لايىھەلىگۈچى: ئا. ئاقھۇن
ئالاقىلىشىش ئادرېسى: saciyeder@gmail.com
ھ. 1445 / م. 2024- يىلى 1 – نەشرى 1 – قېتىم بېسىلىشى (ئىستانبۇل)
نەشر ھوقۇقى «ساجىيە ئىسلام تەتقىقات مەركىزى»گە تەۋە، ھەرقانداق ئورۇن ياكى شەخسنىڭ خاھلىغانچە كۆپەيتىپ تارقىتىشىغا رۇخسەت قىلىنمايدۇ.
نەشرگە تەييارلىغۇچىدىن
ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ ﺷﻪﭘﻘﻪﺗﻠﯩﻚ ﯞﻩ ﻣﯧﮭﺮﯨﺒﺎﻥ ﺋﺎﻟﻼﮪﻨﯩﯔ ﺋﯩﺴﻤﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ (ﺑﺎﺷﻼﻳﻤﻪﻥ)
ﺑﺎﺭﭼﻪ ﻣﺎﺧﺘﺎﺵ ﯞﻩ ﺋﯘﻟﯘﻏﻼﺷﻼﺭ ﺋﻮﻝ ﺋﺎﻟﻼﮪ ﺗﺎﺋﺎﻻﻏﺎ ﺑﻮﻟﻐﺎﻳﻜﯩﻢ، ﺟﯩﻤﻰ ﻣﻪﯞﺟﯘﺩﺍﺕ ﭘﻪﻗﻪﺗﻼ ﺋﯘ ﺯﺍﺗﺘﯩﻦ ﻳﺎﺭﺩﻩﻡ ﯞﻩ ﻣﻪﻏﭙﯩﺮﻩﺕ ﺗﯩﻠﻪﻳﺪﯗ. ﺗﯜﮔﯩﻤﻪﺱ ﺩﯗﺭﯗﺩ ﯞﻩ ﺳﺎﻻﻣﻼﺭ ﺋﺎﻟﻼﮪﻨﯩﯔ ﺑﻪﻧﺪﯨﺴﻰ ﯞﻩ ﺋﻪﻟﭽﯩﺴﻰ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﻣﯘﺳﺘﺎﻓﺎ ﺳﻪﻟﻠﻪﻟﻼﮪﯘ ﺋﻪﻟﻪﻳﮭﻰ ﯞﻩﺳﻪﻟﻠﻪﻣﮕﻪ، ﺋﯘ ﺯﺍﺗﻨﯩﯔ ﺋﺎﺋﯩﻠﻪ ﺗﺎﯞﺍﺑﯩﺌﺎﺗﻠﯩﺮﯨﻐﺎ، ﺋﻪﺳﮭﺎﺏ ﻛﯩﺮﺍﻣﻠﻪﺭﯨﻐﻪ ﯞﻩ ﺋﯘ ﺯﺍﺗﻘﺎ ﺗﺎﻛﻰ ﻗﯩﻴﺎﻣﻪﺗﻜﯩﭽﻪ ﺋﻪﮔﻪﺷﻜﻪﻧﻠﻪﺭﮔﻪ ﺑﻮﻟﻐﺎﻱ.
ﮪﯚﺭﻣﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﻮﻗﯘﺭﻣﻪﻥ! ﻗﻮﻟﯩﯖﯩﺰﺩﯨﻜﻰ «ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﻪﺭﯗ ﻣﯩﻨﮭﺎﺟﯩﻞ ﻗﺎﺳﯩﺪﯨﻦ» ﺋﺎﺗﻠﯩﻖ ﺋﯘﺷﺒﯘ ﻛﯩﺘﺎﺏ ﯞﻩﺯ – ﻧﻪﺳﯩﮭﻪﺕ ﺗﯜﺭﯨﺪﯨﻜﻰ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺗﯚﺕ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺋﺎﻟﯩﻤﻨﯩﯔ ﺋﺎﻻﮪﯩﺪﻩ ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﺋﻪﻣﮕﯩﻜﯩﻨﯩﯔ ﻳﯩﻐﯩﻨﺪﯨﺴﻰ ﯞﻩ ﺟﻪﯞﮪﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯘﺵ ﺳﯜﭘﯩﺘﯩﺪﻩ ﻣﻪﻧﯩﯟى ﺋﻮﺯﯗﻕ ﻗﯩﻤﻤﯩﺘﻰ ﺋﯩﻨﺘﺎﻳﯩﻦ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺋﻪﺳﻪﺭﺩﯗﺭ. ﺋﻪﺳﻪﺭ ئالدى بىلەن ﮪﯚﺟﺠﻪﺗﯘﻝ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺋﻪﺑﯘ ﮪﺎﻣﯩﺪ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﺋﻪﻟﻐﻪﺯﺯﺍﻟﯩﻴﻨﯩﯔ (ﮪ. 450 – 505 / ﻡ. 1058 – 1111) «ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﯘ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ (ﺩﯨﻦ ﺋﯩﻠﯩﻤﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻳﺎﺷﺎﺭﺗﯩﺶ/ إحياء علوم الدين)» ﺋﺎﺗﻠﯩﻖ ﺋﻪﺳﯩﺮﯨﮕﻪ ﺗﺎﻳﺎﻧﻤﺎﻗﺘﺎ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ئۇ ﺋﻪﻗﯩﺪﻩ، ﻓﯩﻘﮭ، ﺋﻪﺧﻼﻕ، ﯞﻩﺯ – ﻧﻪﺳﯩﮭﻪﺕ ﯞﻩ سۇلۇك ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﭼﯧﺘﯩﺸﻠﯩﻖ ﺳﺎﮪﻪﺳﻰ ﻛﻪﯓ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﻳﯩﺮﯨﻚ ﺋﻪﺳﻪﺭﺩﯗﺭ. ﮪﯩﺠﺮﻯ 488 – 499 (ﻡ. 1096 – 1106) ﻳﯩﻠﻼﺭ ﺋﺎﺭﯨﺴﻰ 11 ﻳﯩﻠﻐﺎ ﻳﯧﻘﯩﻦ ﻣﯘﺩﺩﻩﺗﺘﻪ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﺗﺎﻣﺎﻣﻼﻧﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﺗﯚﺕ ﺑﯚﻟﻪﻛﻜﻪ، ﮪﻪﺭ ﺑﯚﻟﻪﻙ ﺋﻮﻥ ﺑﺎﺑﻘﺎ ﺑﯚﻟﯜﻧﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﻧﯚﯞﻩﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﯨﻨﭽﻰ ﺑﯚﻟﻪﻛﺘﻪ ﺋﯩﺒﺎﺩﻩﺗﻠﻪﺭ، ﺋﯩﻜﻜﯩﻨﭽﻰ ﺑﯚﻟﻪﻛﺘﻪ ﺋﺎﺩﻩﺗﻠﻪﺭ، ﺋﯜﭼﯩﻨﭽﻰ ﯞﻩ ﺗﯚﺗﯩﻨﭽﻰ ﺑﯚﻟﻪﻛﻠﻪﺭﺩﻩ، ﻳﻪﻧﻰ ﻛﯩﺘﺎﺑﻨﯩﯔ ﺋﺎﺧﯩﺮﻗﻰ ﻳﯧﺮﯨﻤﯩﺪﺍ، ﺳﯘﻟﯘﻙ ﯞﻩ ﺋﻪﺧﻼﻕ ﺳﺎﮪﻪﺳﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﻨﺴﺎﻧﻨﻰ ﮪﺎﻻﻛﻪﺗﻜﻪ ﺗﺎﺷﻼﻳﺪﯨﻐﺎﻥ قىلىقلار ﯞﻩ ﮪﺎﻻﻛﻪﺗﺘﯩﻦ ﻗﯘﺗﻘﯘﺯﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﻪﻣﻪﻟﻠﻪﺭ ﮪﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺳﯚﺯﻟﻪﻧﮕﻪﻥ. ﺋﻪﺳﻪﺭ ﺋﯩﺒﺎﺩﻩﺗﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺳﯩﺮﻟﯩﺮﻯ، ﺋﯘلارغا يوﺷﯘﺭﯗﻧﻐﺎﻥ ﺭﻭﮪﯩﻴﻪﺕ، ﺩﯨﻨﻨﯩﯔ ﻛﯚﺭﺳﻪﺗﻤﯩﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﺋﯘﻧﻰ ﮪﺎﻳﺎﺗﻘﺎ ﺗﻪﺗﺒﯩﻘﻼﺵ ھەمدە ﻧﻪﭘﺴﻨﻰ ﭘﺎﻛﻼﺵ ﻗﺎﺗﺎﺭلىق ﺟﻪﮪﻪﺗﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﯚﺯ ﺋﯩﭽﯩﮕﻪ ﺋﺎﻟﻐﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯩﺴﻼﻣﻨﻰ ﮪﻪﺭ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﯩﻦ ﺗﻮﻧﯘﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺑﻮﻟﻐﯩﻨﯩﺪﻩﻙ، ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺋﯩﻠﯩﻤﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻗﺎﻳﺘﺎ ﻳﺎﺷﺎﺭﺗﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯩﻠﯩﻤﻨﯩﯔ ﺷﻪﻧﯩﻨﻰ ﻛﯚﺗﯜﺭﯛﺵ ﺋﯜﭼﯜﻧﻤﯘ ﺑﯩﺒﺎﮪﺎ ﺋﻪﺳﻪﺭﺩﯗﺭ.
ﺋﯩﻤﺎﻡ ﻏﻪﺯﺯﺍﻟﯩﻲ ﻣﻪﺯﻛﯘﺭ ﭼﻮﯓ ﮪﻪﺟﯩﻤﻠﯩﻚ ﺋﻪﻣﮕﯩﻜﯩﻨﻰ ﺑﯩﺮ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﻪ ﺷﻪﻳﺘﺎﻧﻨﯩﯔ (ﺋﺎﻟﻼﮪﻨﯩﯔ ﻟﻪﻧﯩﺘﻰ ﺋﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ) ﺋﺎﺯﺩﯗﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ﮔﯩﺮﯨﭙﺘﺎﺭ ﺋﺎﯞﺍﻡ ﺧﻪلق كۆرسە، ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﻪ ﺩﯨﻨﻨﻰ ئۆزئارا ﺗﯚﺭ ﺗﺎﻟﯩﺸﯩﺶ، ﺋﯜﺯﻩﯕﮕﻪ ﺳﻮﻗﯘﺷﺘﯘﺭﯗشنىڭ ۋاسىتىسى ۋە ﮪﺎﻛﯩﻤﯩﻴﻪتنىڭ ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﺗﯩﺰﮔﯩﻨﻠﻪﺵ قوﺭﺍﻟﻰ قىلىۋېلىشىغا ماسلىشىۋاتقان ﺋﻪﮪﻠﻰ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺋﯚﻟﯩﻤﺎ ﺯﺍﻣﺎﻧﺪﺍﺷﻠﯩﺮىنى كۆرۈپ، ﻗﻪﻟﺒﻠﻪﺭﺩﻩ ﺋﯩﺨﻼﺳﻨﻰ ﺋﻮﺭﻧﯩﺘﯩﺸﻨﯩﯔ ﺯﯙﺭﯛﺭﯨﻴﯩﺘﯩﻨﻰ ﺗﻮﻧﯘﭖ ﻳﯧﺘﯩﭗ، ﮪﻪﺭ ﺋﯩﺸﺘﺎ ﺋﯩﺨﻼﺳﻨﻰ ﺋﺎﺳﺎﺱ ﯞﻩ ﺷﻮﺋﺎﺭ ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﻪﻙ ﺳﻪﻟﻪﻑ ﺳﺎﻟﯩﮭﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺋﯩﺪﯨﻴﻪﺳﯩﻨﻰ ﺋﻪﺳﻠﯩﮕﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﺵ ﻣﻪﻗﺴﯩﺘﯩﺪﻩ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ. ﺟﻪﻣﺌﯩﻴﻪﺗﻨﻰ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺋﻪﻗﯩﺪﯨﺴﯩﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯘﺭﯗﺵ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﺋﯩﺴﻼﮪ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ، ﺑﯩﺮ ﺋﯩﺪﯦﺌﻮﻟﻮﮔﯩﻴﻪ ﭼﻪﻣﺒﯩﺮﻯ ﺷﻪﻛﯩﻠﻠﻪﻧﺪﯛﺭﯛﺷﻜﻪ ﺗﯩﺮﯨﺸﻘﺎﻥ. ﺩﯨﻦ ﯞﻩ ﺋﻪﻗﯩﺪﻩ ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﮔﻪ پسىخىكا، ﺟﻪﻣﺌﯩﻴﻪﺕ، ﺋﻪﺧﻼﻕ، ﺳﯩﻴﺎﺳﻪﺕ ﯞﻩ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻪ ﺗﯧﻤﯩﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﺗﻮﺧﺘﯩﻠﯩﭙﻼ ﻗﺎﻟﻤﺎﻱ، ﺋﺎﻳﺎﻟﻼﺭ ﯞﻩ ﺋﺎﻳﺎﻟﻼﺭﻧﯩﯔ ﮪﻪﻕ – ﮪﻮﻗﯘﻗﻠﯩﺮﯨﻨﯩﻤﯘ ﺑﺎﻳﺎﻥ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ.
«ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﯘ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ» ﺋﯚﺯ ﺯﺍﻣﺎﻧﯩﺪﯨﻦ ﺗﺎﺭﺗﯩﭗ ﮪﻪﺭ ﺩﻩﯞﺭ ﺋﯩﺴﻼﻡ ئالەمىدە ئالىم – ئەللامىلەﺭﻧﯩﯔ ﺋﺎﻻﮪﯩﺪﻩ ﺩىققەت – ئېتىبارىنى جەلپ قىلغان ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﻪﺳﻪﺭﮔﻪ ﺋﻪﻟﻼﻣﻪ ﻣﯘﺭﺗﻪﺯﺍ ﺋﻪﺯﺯﻩﺑﯩﻴﺪﯨﻲ (ﮪ. 1145 – 1205 / ﻡ. 1732 – 1790) «ﺋﯩﺘﮭﺎﻓﯘﺳﺴﺎﺩﻩ ﺋﻪﻟﻤﯘﺗﺘﻪﻗﯩﻦ (مۇتتەقىي زاتلارغا ھەدىييە) / إتحاف السادة المتقين بشرح إحياء علوم الدين» ﻧﺎمىدا 14 جىلدلىق ﺑﯜﻳﯜﻙ ﺷﻪﺭﮪ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎ، ﻣﯘﮪﻪﺩﺩﯨﺲ ﺯﻩﻳﻨﯘﺩﺩﯨﻦ ﮪﺎﻓﯩﺰ ﺋﯩﺮﺍﻗﯩﻲ (ﮪ. 725 – 806 / ﻡ. 1325 – 1403) «ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﯘ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ»ﺩﯨﻜﻰ ﮪﻪﺩﯨﺴﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺗﻪﺧﺮﯨﺠﯩﮕﻪ ﺩﺍﺋﯩﺮ ﭼﻮﯓ («ﺋﯩﺨﺒﺎﺭﯗﻝ ﺋﻪﮪﻴﺎﺋ») ﯞﻩ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ («ﺋﻪﻟﻜﻪﺷﻔﯘﻝ ﻣﯘﺑﯩﻦ») ﮪﻪﺟﯩﻤﻠﯩﻚ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ. ھافىز ئىراقىي ﺳﺎﻗﻼﺵ ﯞﻩ ﺳﻪﭘﻪﺭﻟﻪﺭﺩﻩ ﻛﯚﺗﯜﺭﯛﭖ ﻳﯜﺭﯛﺷﻜﻪ ﺋﻪﭘﻠﯩﻚ ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ، ﺑﯘ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﻪﺳﻪﺭﯨﻨﻰ ﺑﯩﺮﻻ ﺋﻪﺳﻪﺭﮔﻪ ﺋﯩﺨﭽﺎﻣﻠﯩﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺋﯘﻧﻰ «ﺋﻪﻟﻤﯘﻏﻨﯩﻲ (المغني عن حمل الأسفار في الأسفار، في تخريج ما في الإحياء من الأخبار)» ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﯩﻐﺎﻥ. ﮪﺎﻓﯩﺰ ﺋﯩﺮﺍﻗﯩﻴﻨﯩﯔ ﺋﻮﻗﯘﻏﯘﭼﯩﺴﻰ، ﺋﺎﺗﺎﻗﻠﯩﻖ ﮪﻪﺩﯨﺴﺸﯘﻧﺎﺱ ﺷﯩﮭﺎﺑﯘﺩﺩﯨﻦ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﮪﻪﺟﻪﺭ ئەﺳﻘﻪﻻﻧﯩﻲ (ﮪ. 773 – 852 / ﻡ. 1371 – 1449) ﺋﯘﺳﺘﺎﺯﻯ ﻛﻪﻡ ﻗﻮﻳﻐﺎﻥ ﻳﻪﺭﻟﻪﺭﻧﻰ «ﺋﻪﻟﺌﯩﺴﺘﯩﺪﺭﺍﻙ / (ﺍﻻﺳﺘﺪﺭﺍﻙ)»ﺗﺎ ﺗﻮﻟﯘﻗﻠﯩﻐﺎﻥ. ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺷﻪﻳﺦ ﻗﺎﺳﯩﻢ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﻗﯘﺗﻠﯘﺑﯘﻏﺎ (ﮪ. 802 – 879 / ﻡ. 1399 – 1474) ﮪﻪﺩىسلەرنىڭ ﮪﯚﻛﯜﻣﻠﯩﺮﯨﺪﻩ ﻛﻪﻡ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺭﻧﻰ «ﺋﯩﺘﮭﺎﻓﯘﻝ ﺋﯩﮭﻴﺎﺋ / إتحاف الأحياء فيما فات من تخريج أحاديث الإحياء»ﻧﻰ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ.
ﺋﯩﻤﺎﻡ ﻏﻪﺯﺯﺍﻟﯩﻲ ﻣﻪﺯﻛﯘﺭ ﺋﻪﺳﻪﺭﯨﻨﻰ ﻳﯧﺰﯨﺸﺘﺎ ﺋﯚﺯﯨﺪﯨﻦ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﻣﯘﺗﻪﺳﻪﯞﯞﯨﻒ، ﺯﺍﮪﯩﺪ، ﻣﯘﮪﻪﺩﺩﯨﺲ ﺷﻪﻳﺦ ﺋﻪﺑﯘ ﺗﺎﻟﯩﺐ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﻪﻟﻰ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﻪﺗﯩﻴﻴﻪ ﺋﻪﻟﻤﻪﻛﻜﯩﻲ ﺋﻪﻟﮭﺎﺭﯨﺴﯩﻲ (ﺋﯚ. ﮪ. 386 / ﻡ. 996) ﻧﯩﯔ ﺗﻪﺳﯩﺮﯨﮕﻪ ﺋﯘﭼﺮﯨﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺋﯘﻧﯩﯔ «قۇﺗﯘﻝ ﻗۇﻟﯘﺏ ﻓﻰ ﻣﯘﺋﺎﻣﻪﻟﻪﺗﯩﻞ ﻣﻪﮪﺒﯘﺏ (ئاللاھقا بولغان ﻣﯘﺋﺎمىلىدە ﻗﻪﻟﺒﻠﻪﺭ ئوﺯﯗﻗﻰ ﯞﻩ بەندىنىڭ ﺗﻪﯞﮪﯩﺪ ﻣﺎﻗﺎﻣﯩﻐﺎ ﺗﯘﺗﻘﺎﻥ ﻳﻮﻟﯩﻨﯩﯔ ﺳﯜﭘﯩﺘﻰ / قوت القلوب في معاملة المحبوب ووصف طريق المريد إلى مقام التوحيد)» ﺩﯦﮕﻪﻥ ﻛﯩﺘﺎﺑﯩﺪﯨﻦ ﻛﯚﭖ ﭘﺎﻳﺪﯨﻼﻧﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﻧﻪﻗﯩﻞ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ. ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺳﯧﻠﯩﺸﺘﯘﺭﯗﭖ ﻗﺎﺭﯨﻐﺎﻧﻼ ﻛﯩﺸﻰ ﺑﯘﻧﻰ ﺋﯧﻨﯩﻖ ﻛﯚﺭﻩﻟﻪﻳﺪﯗ.
«ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﯘ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ»ﻧﯩﯔ ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮﻯ، ﻳﻪﻧﻰ ﺋﯩﺨﭽﺎﻣﻠﯩﻨﯩﺸﯩﻐﺎ ﻛﻪﻟﺴﻪﻙ، ﺋﯩﻤﺎﻡ ﻏﻪﺯﺯﺍﻟﯩﻴﻨﯩﯔ ﺋﯚﺯىلا ﻣﻪﺯﻛﯘﺭ ئەسەرىدە ﺑﺎﻳﻘﯩﻐﺎﻥ ﭼﯜﺷﯩﻨﯩﻜﺴﯩﺰ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﻰ ﺋﯩﺰﺍﮪﻼﭖ «ﺋﻪﻟﺌﯩﻤﻼئ ﺋﻪﻻ ﻣﯘﺷﻜﯩﻠﯩﻞ ﺋﯩﮭﻴﺎﺋ/ الإملاء على مشكل الإحياء» ئاتلىق ﺑﯩﺮ ﺭﯨﺴﺎﻟﻪ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯘ ﺭﯨﺴﺎﻟﻪ «ﺋﻪﻟﺌﻪﺟﯟﯨﺒﻪ ﺋﻪﻟﻤﯘﺳﻜﯩﺘﻪ / الأجوبة المسكتة، عن الأسئلة المبهتة» ﺩﻩﭘﻤﯘ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺋﯩﻤﺎﻡ ﻏﻪﺯﺯﺍﻟﯩﻴﻨﯩﯔ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﯨﺸﻰ ﺷﻪﻳﺦ ﺋﻪﮪﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﺋﻪﻟﻐﻪﺯﺯﺍﻟﯩﻲ (ﺋﯚ. ﮪ. 520 / ﻡ. 1126) «ﺋﯩﮭﻴﺎئۇ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ»ﻧﻰ ﺗﯘﻧﺠﻰ ﻗﯧﺘﯩﻢ «ﻟﯘﺑﺎﺑﯘﻝ ﺋﯩﮭﻴﺎﺋ / لباب الإحياء» ﻧﺎﻣﯩﺪﺍ يىغىنچاﻗﻠﯩﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ، ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﻪﺭﻟﻪﺭ ﺋﺎرﻗﯩﻤﯘﺋﺎﺭﻗﺎ ﻳﯧﺰﯨﻠﯩﭗ ﺩﺍﯞﺍﻣﻼﺷﻘﺎﻥ. ﻣﻪﺷﮭﯘﺭﺭﺍﻗﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﻪﻟﻰ ﺋﻪﻟﺌﻪﺟﯘﻟﯘﻧﯩﻲ ﺋﻪﻟﺒﯩﻼﻟﯩﻲ (ﮪ. 750 – 820 / ﻡ. 1349 – 1417)، «قۇﺗﯘﻝ ﺋﻪﮪﻴﺎئ ﻣﻦ ﻛﯩﺘﺎﺑﯩﻞ ﺋﯩﮭﻴﺎﺋ / قوت الأحياء من كتاب الإحياء»)، ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺳﻪﺋﯩﺪ ﺋﻪﻟﻴﻪﻣﻪﻧﯩﻲ (ﺋﯚ. ﮪ. 595 / ﻡ. 1199)، ﺋﻪﮪﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﻣﯘﺳﺎ ﺋﻪﻟﻤﯘﺳﯘﻟﯩﻲ (ﮪ. 575 – 622 / ﻡ. 1179 – 1225)، ﺋﯩﻤﺎﻡ ﺟﺎﻻﻟﯘﺩﺩﯨﻦ ﺳﯘﻳﯘﺗﯩﻲ (ﮪ. 849 – 911 / ﻡ. 1445 – 1505)، ﺋﻪﻟﻼﻣﻪ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﻮﺳﻤﺎﻥ ﺋﯩﺒﻨﻰ ئۆمەر ﺋﻪﻟﺒﻪﻟﺨﯩﻲ (ﺋﯚ. ﮪ. 830 / ﻡ. 1427، «ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺑﯘﻟﯩﻘﻰ ۋە ھىلم زىننىتى / عين العلم وزين الحلم») ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﻪﺭﻟﻪﺭ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﻪﻟﺒﻪﻟﺨﯩﻴﻨﯩﯔ ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﻪﺭﯨﻨﻰ ﻣﻮﻟﻼ ﺋﻪﻟﻰ ﻗﺎﺭﯨﻲ (ﮪ. 930 – 1014/ ﻡ. 1524 – 1606، «ﺷﺮح عين العلم وزين الحلم») ﺷﻪﺭﮪﯩﻠﯩﮕﻪﻥ.
ﻳﻪﻧﻪ ﺷﺎﻡ ﺩﯨﻴﺎﺭىدىن ﺋﻪﻟﻼﻣﻪ ﺟﺎﻣﺎﻟﯘﺩﺩﯨﻦ ﻗﺎﺳﯩﻤﯩﻲ (ﮪ. 1283 – 1332/ ﻡ. 1866 – 1914) ﻣﯘ «ﻣﻪﯞﺋﯩﺰﻩﺗﯘﻝ ﻣﯘﺋﻤﯩﻨﯩﻦ ﻣﯩﻦ ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﻰ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ (ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﻰ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻨﺪﯨﻦ ﺋﯧﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﻣﯘﺋﻤﯩﻨﻠﻪﺭﮔﻪ ﯞﻩﺯ – ﻧﻪﺳﯩﮭﻪﺕ) / موعظة المؤمنين من إحياء علوم الدين» ﺩﻩﭖ ﺋﯩﺨﭽﺎﻣﻠﯩﻐﺎﻥ.
ﺋﺎﺷﯘ ﺗﻪﺭﯨﻘﯩﺪﻩ ﺋﯩﺨﭽﺎﻣﻼﺷﻼﺭ ﻛﯚﭖ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. ﺋﺎﺗﺎﻗﻠﯩﻖ ﻣﯘﮪﻪﺩﺩﯨﺲ، ﺗﺎﺭﯨﺨﭽﻰ، ﻓﻪﻗﯩﮭ، ﺋﯩﻤﺎﻡ ﺟﺎﻣﺎﻟﯘﺩﺩﯨﻦ ﺋﻪﺑﯘﻟﻔﻪﺭﻩﺝ ﺋﯩﺒﻨﯘلجەﯞﺯﯨﻲ (ﮪ. 510 – 597 / ﻡ. 1116 – 1201) ﻛﯩﺘﺎﺑﻨﯩﯔ ﺯﻩﺋﯩﻒ ﯞﻩ ﺗﻮﻗﯘﻟﻤﺎ ﮪﻪﺩﯨﺴﻠﯩﺮﯨﻨﻰ، ﻛﯜﭼﯩﻨﯩﯔ ﻳﯧﺘﯩﺸﯩﭽﻪ، ﺳﻪﮪﯩﮭ ﮪﻪﺩﯨﺴﻠﻪﺭﮔﻪ ﺋﺎﻟﻤﺎﺷﺘﯘﺭﯗﭖ، ﺋﯩﺨﭽﺎﻣﻼﭖ ﺋﯘﻧﻰ «ﻣﯩﻨﮭﺎﺟﯘﻝ ﻗﺎﺳﯩﺪﯨﻦ ﯞﻩ ﻣﯘﻓﯩﻴﺪﯗﺳﺴﺎﺩﯨﻘﯩﻴﻦ (ﺋﺎﻟﻼﮪﻘﺎ ﺗﻪﻟﭙﯜﻧﮕﯜﭼﯩﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﻳﻮﻟﻰ ﯞﻩ ﺭﺍﺳﺘﭽﯩﻠﻼﺭنىڭ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪتكارى) / منهاج القاصدين ومفيد الصادقين» ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﯩﻐﺎﻥ. ﻣﻪﺯﻛﯘﺭ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﻗﺎﺯﻯ، ﻓﻪﻗﯩﮭ، دىننىڭ يۇلتۇزى، ﺋﯩﻤﺎﻡ ﺋﻪﮪﻤﻪﺩ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﺎﺑﺪﯗﺭﺭﺍﮪﻤﺎﻥ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﻗﯘﺩﺍﻣﻪ ﺋﻪﻟﻤﻪﻗﺪﯨﺴﯩﻲ (ﮪ. 651 – 689 / ﻡ. 1253 – 1290) «ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﻪﺭﯗ ﻣﯩﻨﮭﺎﺟﯘﻝ ﻗﺎﺳﯩﺪﯨﻦ»ﻧﺎﻣﯩﺪﺍ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ يىغىنچاﻗﻠﯩﻐﺎﻥ.
ﻛﯩﺘﺎﺑﻨﯩﯔ ﯞﻩﺯ – ﻧﻪﺳﯩﮭﻪﺕ ﯞﻩ ﺭﻭﮪﯩﻲ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻪ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﻗﯩﻤﻤﯩﺘﻰ ﻛﯚﺯﺩﻩ ﺗﯘﺗﯘﻟﯘﭖ، 2018 – ﻳﯩﻠﻰ «ﺳﺎﺟﯩﻴﻪ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺕ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﻯ» تەرىپىدىن ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﯞﻩ ﻧﻪﺷﺮ ﭘﯩﻼﻧﯩﻐﺎ ﻛﯩﺮﮔﯜﺯﮔﻪﻥ ﺋﯩﺪﻯ. ﺑﯩﺮ ﻣﯘﺩﺩﻩﺕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﭗ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﺎﻥ ﺋﯩﺰﺩﻩﭖ، ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﺋﯩﺸﻰ ﺋﺎﺧﯩﺮﻯ ﺋﺎﺑﺪﯗﻟﻼﮪ ﻗﺎﺭﯨﮭﺎجىمغا ﺗﺎﭘﺸﯘﺭﯗﻟﺪﻯ. ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﺑﯩﺮ ﻳﯩﻠﻐﺎ ﻗﺎﻟﻤﺎﻱ ﺗﺎﻣﺎﻣﻠﯩﻨﯩﭗ، ﺑﯩﺮﻧﻪﭼﭽﻪ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﻗﺎﻳﺘﺎ ﻛﯚﺯﺩﯨﻦ ﻛﻪﭼﯜﺭﯛﺵ ﯞﻩ ﺗﻪﮪﺮﯨﺮﻟﻪﺷﺘﯩﻦ ﺋﯚﺗﺘﻰ. ﻛﯩﺘﺎﺑﻨﯩﯔ ﮪﻪﺩﯨﺲ ﺗﻪﺧﺮﯨﺠﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﺑﻪﺯﯨﺒﯩﺮ ﻛﯧﺮﻩﻛﻠﯩﻚ ﺋﯩﺰﺍﮪﺎﺗﻼﺭ ﺑﺎﺭﯨﺪﺍ ﺋﻪﺭﻩﺑﭽﻪ 5 – 6 ﺧﯩﻞ ﻧﻪﺷﺮﯨﺪﯨﻦ ﭘﺎﻳﺪﯨﻠﯩﻨﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ، ﺋﻪﺭﻩﺑﭽﻪ ﻧﻪﺷﺮﻟﻪﺭﺩﻩ ﺗﻪﺧﺮﯨﺞ ﻗﯩﻠﯩﻨﻤﯩﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﻣﻪﻧﺒﻪ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﻠﻤﯩﮕﻪﻥ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﮪﻪﺩﯨﺲ ﯞﻩ ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺗﻠﻪﺭ ﭘﯧﻘﯩﺮ ﺋﺎﺑﺪﯗﻟﺌﻪﺯﯨﺰ ﺭﻩﮪﻤﻪﺗﯘﻟﻼﮪﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﻗﻮﻟﻠﯘﻕ ﺋﯩﺸﻠﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﺧﺮﯨﺞ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﭗ، ﻣﻪﻧﺒﻪﻟﻪﺭ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﻠﺪﻯ. ﺋﻪﺳﻪﺭ ﻗﺎﻳﺘﺎ – ﻗﺎﻳﺘﺎ ﺋﯩﺨﭽﺎﻣﻼﻧﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ﺩﻩﻣﺎﻟﻠﯩﻘﻘﺎ ﭼﯜﺷﯩﻨﯩﺶ ﺗﻪﺳﺮﻩﻙ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺟﺎﻳﻼﺭ «ﺋﯩﮭﻴﺎﺋﯘ ﺋﯘﻟﯘﻣﯩﺪﺩﯨﻦ»ﺩﯨﻜﻰ ﺋﻪﺳﻠﯩﮕﻪ ﻣﯘﺭﺍﺟﯩﺌﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ يورۇتۇلدى ﮪﻪﻣﺪﻩ ﺗﯧﮕﯩﺸﻠﯩﻚ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺭﻏﺎ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺋﯩﺰﺍﮪﻼﺭ ﻛﯩﺮﮔﯜﺯﯛﻟﯜﭖ، ﺳﯩﺰ ﻛﯚﺭﯛﭖ ﺗﯘﺭﻏﺎﻥ ﮪﺎﻟﻐﺎ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭۈلدى.
مەزكۇر تەرجىمىنىڭ تېخىمۇ چۈشىنىشلىك ۋە مەنپەئەتلىك بولۇشى ئۈچۈن تۆۋەندىكى بىرقانچە نۇقتىغا ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىلدى:
1. تىلىنىڭ ئاممىباب بولۇشىغا ئالاھىدە كۈچەش بىلەن بىرگە بەزى ئەرەبچە دىنىي ئاتالغۇلار ئەسلىگە ئەڭ يېقىن شەكىلدە بېرىلىشكە دىققەت قىلىندى؛
2. كىتابتا نەقىل كەلتۈرۈلگەن ئايەت ۋە ھەدىسلەرنىڭ ئەرەبچە ئەسلى بېرىلمەي، ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىلا بېرىلدى. ئايەت تەرجىمىلىرىدە ئۇستاز مۇھەممەد سالىھ داموللامنىڭ تەرجىمىسى ئاساس قىلىنغان ھالدا، كونكرېت نۇقتىلاردا مەزمۇن بىردەكلىكىنى ساقلاش ۋە ئاڭلىتىلغان مەناغا سادىق بولۇش پرىنسىپى بويىچە تەرجىمىسى بېرىلدى.
3. قىسمەن دۇئالار يادلاشقا ئاسان بولسۇن ئۈچۈن ئەرەبچە بىلەن ئۇيغۇرچە تەرجىمە تەڭ بېرىلدى.
4. ئەسەردە كەلتۈرۈلگەن ئايەتلەرنىڭ ئاخىرىغىلا سۈرە نامى ۋە ئايەت نومۇرى ئۈست تىرناق «( )» ئىچىدە بېرىلگەن بولۇپ، تەرجىمىدە ئىزدەش تېخىمۇ قولاي بولسۇن ئۈچۈن، (سۈرە تەرتىپ نومۇرى/«سۈرە ئىسمى»: ئايەت نومۇرى) شەكلىدە بېرىلدى. مەسىلەن: ﴿ئۆيۈمنى پاك تۇتقىن﴾(22/«ھەج»: 26). ھەدىس تەخرىجلىرى ۋە باشقا ئىزاھاتلار بولسا ھاشىيەدە بېرىلدى. ھەدىس تەخرىجلىرىدە ئەڭ سەھىھ مەنبە تاللىۋېلىندى ۋە ئەينى كىتابتا تەكرارلانغان بولسا، بىرلا ھەدىسكە ئىشارە قىلىندى. مەسىلەن: بىرلىككە كېلىنگەن: بۇخارىي (71)؛ مۇسلىم (1037). ئەگەر ئەسەر كۆپ توملۇق بولسا، توم سانى/بەت شەكلىدە بېرىلدى. مەسىلەن: ھاكىم (1/494).
5. كىتابنىڭ ئەرەبچە نەشرلىرىدە بېرىلمىگەن، تەرجىمە جەريانىدا ھاشىيەدە ئىلاۋە قىلىنغان ئىزاھاتلار ئالاقىدار كىتاب، مەنبەلەردىن ئەينەن ئېلىنىپ ياكى قىسقارتىلىپ قوشۇلدى ۋە ئاخىرىغا «— ت.» (تەھرىردىن) ئىشارىتى بېرىلدى.
6. يىلنامىلەر ھىجرىيە (ھ.)، مىلادىيە (م.) شەكلىدە قىسقارتىلىپ ئىپادىلەندى.
ﺋﻪﻟﺒﻪﺗﺘﻪ، ﺑﯘ ﻧﺎﺟﯩﺰﺍﻧﻪ ﺗﯩﺮﯨﺸﭽﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻤﯩﺰ ﺑﻪﺯﻯ ﻗﯘﺳﯘﺭﻻﺭﺩﯨﻦ ﺧﺎﻟﯩﻲ ﺋﻪﻣﻪﺳﺘﯘﺭ. ﺑﯘ ﺧﯘﺳﯘﺳﺘﺎ ﻛﻪﯓ ﺋﻮﻗﯘﺭﻣﻪﻥ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻼﺭﻧﯩﯔ ﺗﻪﻛﻠﯩﭗ – ﭘﯩﻜﺮﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﺎﻳﯩﻤﺎﺳﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺋﯜﻣﯩﺪ ﻗﯩﻠﯩﻤﯩﺰ.
ﺋﺎﻟﻼﮪ ﺳﯘﺑﮭﺎﻧﻪﮪﯘ ﯞﻩ ﺗﺎﺋﺎﻻﻧﯩﯔ ﺑﯩﺰﻧﻰ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻳﻮﻟﺪﺍ ﻣﺎﯕﻐﯘﭼﯩﻼﺭﺩﯨﻦ ﯞﻩ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻳﻮﻟﻨﻰ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﭗ ﺑﯧﺮﻩﻟﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻧﻼﺭﺩﯨﻦ ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﻨﻰ ﺋﯜﻣﯩﺪ ﻗﯩﻠﯩﻤﯩﺰ. ﮪﻪﻣﺪﯗﺳﺎﻧﺎﻻﺭ ﺋﺎﻟﻪﻣﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﭘﻪﺭﯞﻩﺭﺩﯨﮕﺎﺭﻯ ﺋﺎﻟﻼﮪﻘﺎ ﺧﺎﺳﺘﯘﺭ.
ﺩﻭﻛﺘﻮﺭ ﺋﺎﺑﺪﯗﻟﺌﻪﺯﯨﺰ ﺭﻩﮪﻤﻪﺗﯘﻟﻼﮪ
«ﺳﺎﺟﯩﻴﻪ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺕ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﻯ»
ھ. 1445، 22 – جامادىيەلئەۋۋەل
م. 2023، 6 – دېكابىر.
«ساجىيە»دىن دەرھال چۈشۈرۈۋېلىڭ! Download now
بۇ يەردىن:
