بۇ مىراس قانداق تەقسىملىنىدۇ؟
سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم. بىرەيلەن تۈگەپ كېتىپ كەينىدە ئايالى بىلەن ئىككى قىزى قالغان. يەنە (ئاتا – ئانا بىر) بىر سىڭلىسى بىلەن ئاتا بىر، ئانا باشقا بىر ئىنىسى بار. يەنە ئانا تەرەپتىن بىر ھاممىسى بار. ھازىر ھاياتتىمۇ ئېنىق مەلۇم ئەمەس. يەنە ئاتىسى بېقىۋالغان بىر ئۆگەي ئاكىسى بار. شەرىئەتتە بۇلارغا مىراس قانداق تەقسىم قىلىنىدۇ؟
جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.
بارلىق ھەمدۇسانالار جانابى ئاللاھقا بولسۇن، دۇرۇد ۋە سالاملار پەيغەمبىرىمىزگە، ئۇ زاتنىڭ ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا، ئەسھابلىرىغا ۋە ئۇ زاتقا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە بولسۇن!
ئالدى بىلەن مەرھۇمنىڭ قەرزلىرى ئادا قىلىنىپ، ۋەسىيەتلىرى بولسا پۈتۈن مىراسنىڭ ئۈچتىن بىرىدىن ئاشمىغان مىقداردا ئورۇندىلىدۇ. مېيىتنىڭ قەرزىنى تۆلەش ۋەسىيىتىنى ئىجرا قىلىشنىڭ ئالدىدا تۇرىدۇ. ئاندىن كېيىن قالغىنى مىراس بولىدۇ.
باشقا مىراسخور يوقلۇقى تەكىتلەنگەندىن كېيىن تۆۋەندىكىدەك تەقسىم قىلىنىدۇ:
1) ئىككى قىزى. نېسىۋىسى بېكىتىلگەنلىك تۈپەيلى، باشقا ئوغۇل پەرزەنتى بولمىغاچقا، ئۇلارغا پۈتۈن مىراسنىڭ ئۈچتىن ئىككى ئۈلۈشى تېگىدۇ.. ئاللاھ تائالا دېدىكى: ﴿ئاللاھ بالىلىرىڭلار (غا تېگىدىغان مىراس) ھەققىدە سىلەرگە تەۋسىيە قىلىدۇكى، بىر ئوغۇل بالىغا ئىككى قىزنىڭ نېسىۋىسى تېگىدۇ، ئەگەر (ئوغۇللىرى بولماي) ئىككىدىن كۆپ قىزى بولسا، ئۇلارغا ئاتىسى قالدۇرغان مىراسنىڭ ئۈچتىن ئىككىسى تېگىدۇ﴾(4/«نىساﺋ»: 11).
2) ئايالى. نېسىۋىسى بېكىتىلگەنلىك تۈپەيلى، ئۇنىڭغا پۈتۈن مىراسنىڭ سەككىزدىن بىر ئۈلۈشى تېگىدۇ. ئاللاھ تائالا دېدىكى: ﴿ئەگەر بالىلىرىڭلار بولسا، ئاياللىرىڭلارغا سىلەر قالدۇرغان مىراسنىڭ سەككىزدىن بىر ئۈلۈشى تېگىدۇ. (بۇ تەقسىمات) مېيىتنىڭ ۋەسىيىتى ئورۇنلانغان ياكى قەرزى تۆلىنىپ بولغاندىن كېيىن ئېلىپ بېرىلىدۇ﴾(4/«نىساﺋ»: 12).
3) مېيىتنىڭ دادا بىر، ئانا بىر ھەمشىرىسى. پۈتۈن مىراسنىڭ يۇقىرىقىلاردىن ئاشقان قىسمىنى ئالىدۇ. چۈنكى، مېيىتنىڭ دادا بىر، ئانا بىر ھەمشىرىسى مېيىتنىڭ ئىككى قىزى بىلەن ئاسىبقا ئايلىنىپ، مېيىتنىڭ قىزلىرى نېسىۋىسىنى ئېلىپ بولغاندىن كېيىن، ئېشىپ قالغان مىراسنى ئالىدۇ. بۇنىڭدا بارلىق ئالىملار ئىتتىپاق. بۇنىڭغا ئوخشىغان ئەھۋاللاردا پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئېشىپ قالغىنى ھەمشىرىسىگە تېگىدۇ» دەپ ھۆكۈم قىلغان(1).
4) دادا بىر، ئانا باشقا بىر قېرىندىشى. ئۇنىڭغا مىراس تەگمەيدۇ. چۈنكى، بىر تۇغقان ھەمشىرىسى مېيىتنىڭ قىزى بىلەن ئاسىب بولغاندا، بىر تۇغقان قېرىنداشلارنىڭ رولىنى ئوينايدىغان بولغاچقا، دادا بىر، ئانا باشقا قېرىندىشىنى مىراس ئېلشتىن توسۇپ قويىدۇ.
تەقسىمات قولاي بولۇشى ئۈچۈن پۈتۈن مىراس 24 ئۈلۈشكە بۆلۈنسە:
ئايالى: 3 ئۈلۈش ئالىدۇ.
ئىككى قىزى: ھەربىرى 8 ئۈلۈشتىن 16 ئۈلۈش ئالىدۇ.
ھەمشىرىسى: قالغان 5 ئۈلۈشنى ئالىدۇ.
ئەسكەرتىش: ئۆگەي ئاكىسى مېيىتنىڭ مىراسخورلىرى قاتارىدىن بولمىغاچقا، ئۇنىڭغا مىراس تەگمەيدۇ. يەنە مېيىتنىڭ ئانا تەرەپ ھاممىسى (خالە) ھايات بولسۇن ياكى بولمىسۇن بەرىبىر. چۈنكى، يۇقىرىقى پەرز ئىگىلىرى ۋە ئەسەبە بولمىش مىراسخورلار بار ئەھۋالدا «زەۋىلئەرھام» قاتارىدىن سانىلىدىغان ئانا تەرەپ ھاممىسىغا مىراس تەگمەيدۇ.
ۋەللاھۇ ئەئلەم بىسسەۋاب / توغرىسىنى ئاللاھ بىلۇر.
دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ
ھ. 1442، 25 – مۇھەررەم / م. 2020، 13 – سېنتەبىر
1. بۇخارىي (6736).
ئاۋازلىق نۇسخىسى:
قوليازمىنىڭ تولۇق ئىسمى: مەئالىمۇ ئادابى ئۇلىل ئەلباب ۋە مەكارىمۇ ئەخلاقى زەۋىل ئەشۋاق/معالم آداب أولي الألباب…
ئەسەرنىڭ ئىسمى: تارىخى شاھ مەھمۇد جۇراس تۈر: تارىخ، تەرجىمەھال، ئەدەبىي تەزكىرە. باشلىنىشى: الحمد للقادر العزيز…
ئەسسالامۇئەلەيكۇم ئۇستاز! ئاللاھ ئىلىملىرىنى زىيادە قىلسۇن ۋە شۇنداقلا ئۈممەتكە ۋە مىللەتكە مەنپەئەتلىك قىلىپ بەرسۇن! ئۆزلىرىنىڭ…
قوليازمىنىڭ ئىسمى: شاھزادە بەھرام ۋە مەلىكە خۇنرىز (قوليازمىنىڭ ئالدى مۇقاۋىسىغا "خىزىر ئەلەيھىسسالام بىلەن مەلىكە" دەپ…
قوليازمىنىڭ تولۇق ئىسمى: تاجۇس سەئادە ۋە ئۇنۋانۇس سىيادە/ تاج السعادة وعنوان السيادة (سائادەت تاجى ۋە ھۆكۈمدارلىق…
دىنىي، مىللىي، ئىلمىي، ئەدەبىي، ئەخلاقىي، سىياسىي گېزىتەدۇر ناشىرى: كاشغەر مائارىف دىينىيە نازارىتى كاشغەر ھۆكۈمەتى ئىسلامىيەسىنىڭ…